# Өөрдин келн: МАТАЙ

Unknown

## ШИН БООЦАН


Тадн өдгә цага хальмг келнд орчулсн «Шин Бооцан» гидг дегтр һартан бәрҗәнәт. Эн дегтриг христианск улс Христосин төрсн 2002 җилин өөн темдглҗәх цагла хальмг келн улст белглҗәнә. Энүг орчулачнр, журналистнр, бичәчнр, редактормуд, номтнр арвн җилдән барт белдв. Бурхна Үгиг төвәр, заяни келәр, учр-утхинь хальмг келнд орчулх төр эклцәснь авн теднә өмн тәвгдсмн. Орчулачнр эврәннь көдлмштән орчулһна төрәр бәәх хамгин сүүлңк дамшлт олзлцхав гиҗ келҗ болҗана.

«Шин Бооцан» хуучн грек келәр бичгдсн дегтрәс хальмг келнд орчулгдв. Өдгә цагт хальмг келәр түрүн болҗ һарчах эн дегтр хальмг келн улсин сойлд, теднә җирһлд цаһан санаһан күртхә.

Әрүн Бичг, эс гихлә Библь – Шин Бооцан (27 дегтр) Хуучн Бооцан (39 дегтр) гидг хойр ик әңгәс бүрдҗ. Цуг делкәд Библиг хамгин икәр әмтн умшцхана. Хуучн Бооцанд Бурхн кү үүдәснә тускар, терүнәннь һарһсн килнцин тускар, күн Бурхнла өшәркснә болн һазр деер Эврәннь ирлһән Бурхн яһҗ белдснә, яһҗ күүнә килнц тәвҗ өгснә, Бийләһән терүг эвцүлснә тускар бичәтә.

Шин Бооцанд тууҗин дегтрмүд, бичгүд болн Апокалипсис гидг дегтр барлата. Тууҗин дегтрмүдт «Сән Зәңг» гидг дөрвн дегтр, «Апостолмудын йовдлмуд» гидг дегтр орулгдҗ. «Сән Зәңгд» Деед Эзн Исус Христосин төрснә, терүнә җирһлин номин, үклин болн әмдрлтин тускар бичгдҗ. Эн дегтрмүдиг дөрвн күн бичҗ: Матья, Марк, Лука болн Йохан. Тегәд теднә бичсн дегтрмүд янзарн, Христосин җирһлин ямаран төрд хамгин ик оньган өгчәхәрн йилһрнә. «Апостолмудын йовдлмуд» гидг дегтрт Исус Христосиг теңгрт өөдлүлснә тускар, Әрүн Сәкүсн бууҗ ирснә тускар, христианмудын түрүн чонҗс бүрдәснә, Римин орн-нутгин олн зүсн һазрар христианмудын ном тархасна тускар келгдҗәнә.

Шин Бооцанд олн автормудин 21 бичг барлгдҗ. Тедн дунд Павел, Йохан, Пётр, Яков, Йуда эдн йовна. Евреймүдт илгәгдсн бичгин авторин нериг ода чигн күн медхш. Тер бичгүдиг чонҗмудт, эс гихлә нег күүнд нерәдәд бичдг бәәҗ. Терүнд Исус Христосин номин цәәлһвр болҗах христианмудын итклин болн җирһлин тускар бичәд, Христост иткдг улст кергтә селвг өггдҗәнә.

Шин Бооцанд орсн Апокалипсис гидг дегтр әәлдхин дегтр болҗана. Энүнд олмһа келәр күмни иргч үзүлгдҗәнә, цуг делкәд болх цүүгәнә, цуг олн әмтнд иргчдән кех зарһин тускар, эндрк эвтә бәәдлин диг-дара эвдхин болн шин теңгр, шин һазр үүдәлһнә тускар бичәтә бәәнә.

Библин «Шин Бооцан» умшсн улст байр, йөрәл буух гиҗ нәәлҗәнәвидн.

Эн орчулгдсн көдлмшиг Библин негдсн ниицәнмүд «Грек келнә Шин Бооцан» (4-гч һарц 1993 җ.) Эн һарц экн хуучн грек бичгүдәс буулһҗ авгдсмн. Орс Синодалин орчулвр болхла, сүүлңк грек бичгүдәс авгдсмн, тегәд чигн зәрм зәңгүд (шүлгүд) хуучн кезәңк бичгүдт уга. Эн учрар өдгә цагин һарцд зәрм зәңгүд тонь бас уга болна. Эн орсн зәңгүд эн һарцд Шин Бооцана сүл халхд барлата.

Библь орчуллһна Институт


## МАТАЙ

### Матьясин бичсн Сән Зәңг


Бурхна өгх болсн Аврачнь Исус болҗана гиҗ Матьясин бичсн Сән Зәңгд келгдҗәнә. Бурхн эврәннь улстан Хуучн бооцанд өгсн андһаран Исусар дамҗад күцәҗәнә. Эн Сән Зәңг Исусин төрәд өссн евреймүдин төлә биш, цуг делкән төлә болҗ һарчана. Сән Зәңг Исусин төрснә туск келврәс эклнә. Терүг кирслснә болн Терүг сөрснә йовдл үзүлгдҗәнә. Дәкәд Исус яһҗ ном тархаҗ, сурһҗ, Һалильяд әмт эдгәҗ йовсна тускар бас терүнд бичәтә бәәнә.

Цааранднь Исус Һалильяс Ерусалим тал зуульчлҗ йовсна тускар болн Терүнә сүүлңк долан хонгин тускар Сән Зәңгд келгдҗәнә. Хамгин чинртәнь Исусиг кирст хадад телүллһн болн Терүнә әмдрлт болҗана.

Сән Зәңг Исусиг алдр багш гиҗ үзүлҗәнә. Зуг һанцхн Исус Бурхна Закаг цәәлһҗ чадх, Бурхна орн-нутгин тускар сурһхх күн. Терүнә номин ик зууһинь тавн һол төрд хуваҗ болхмн.

1. Уул деер умшсн ном. Энүнд теңгрин орн-нутгин иргнә авц-бәрцин, даалһврин, зөвин болн хөв-кишгин тускар бичәтә (5–7 бөлгүд).

2. Арвн хойр сурһульчнриг шаҗ тархалһнд сурһлһн (10 бөлг).

3. Теңгрин орн-нутгин туск үлгүрмүд (13 бөлг).

4. Сурһульчнрин туск номин чинр (18 бөлг).

5. Эн делкән чилгчин туск ном болн Теңгрин орн-нутгин ирлһн (24–25 бөлгүд).


Учр-утхин зура


Исусин төрлт болн Терүнә белдвр 1.1 – 4.22

Бурхна орн-нутгин туск ном 4.23 – 7.29

Бурхна орн-нутгин һардлһ лавллһн 8.1 – 9.38

Сурһульчнриг шаҗ тархалһнд сурһлһн 10.1 – 11.1

Оппозицин эклц 11.2 – 12.50

Теңгрин орн-нутгин туск үлгүрмүд 13.1–58

Өвәрц йовдлмуд болн Исусин һардгч йосн 14.1 – 17.23

Сурһульч болсна үн 17.24 – 19.2

Оппозицин батрлһн 19.3 – 22.46

Бурхна орн-нутг ирхин туск ном 23.1 – 25.46

Исусин үкл болн әмдрллһн 26.1 – 28.20


### 1


Исусин уңг-тохм


1Исус Христосин уңг-тохм: Исус Давидин болн Абрахамин тохмин үлдл.

2Ицхакин эцкнь Абрахам бәәҗ; Яковин эцкнь Ицхак, Йудан болн терүнә дүүнрин эцкнь Яков. 3Пәрецин болн Зарахин эцкнь Йуда, экнь Тамар, Хецрона эцкнь Пәрец, Арамин эцкнь Хецрон. 4Аминадабин эцкнь Арам, Нахшона эцкнь Аминадаб, Салмона эцкнь Нахшон. 5Боозин эцкнь Салмон, экнь Рахаб, Йоведин эцкнь Бооз, экнь Рут, Ишайин эцкнь Йовед. 6Давид хаана эцкнь Ишай, Соломона эцкнь Давид, экнь нег күүкд күн (урднь тер Урийин аваль билә). 7Рехабамин эцкнь Соломон, Абьяна эцкнь Рехабам, Асапин эцкнь Абья. 8Ехошапатин эцкнь Асап, Ехорамин эцкнь Ехошапат, Узийин эцкнь Ехорам. 9Йотамин эцкнь Узий, Ахазин эцкнь Йотам, Хизекьян эцкнь Ахаз. 10Манашен эцкнь Хизекья, Амона эцкнь Манаше, Йошьян эцкнь Амон. 11Ехояхина болн терүнә дүүнрин эцкнь Йошья. Цуг эдн Вавилонд күчәр нүүлһснә өмн бәәсн бәәҗ.

12Шалтэлин эцкнь Ехояхин, Зерүбәбелин эцкнь Шалтэль. 13Абихудын эцкнь Зерүбәбель, Эльякимин эцкнь Абихуд, Азорин эцкнь Эльяким. 14Цадкин эцкнь Азор, Ахьяма эцкнь Цадк, Элихудин эцкнь Ахьям. 15Элеазарин эцкнь Элихуд, Матана эцкнь Элеазар, Яковин эцкнь Матан. 16Йосипин эцкнь Яков бәәҗ, цуг эдн Вавилонд күчәр нүүлһснә хөөн бәәдг санҗ. Йосип Марийин аваль бәәҗ. Марийас Исус төрҗ. (Терүг Бурхна илгәсн Аврач гиҗ нерәддг бәәҗ.)

17Тиигәд Абрахамас авн Давид күртл цуг тооһарн арвн дөрвн үй бәәҗ; Давидәс авн Вавилон тал күчәр нүүлһсн цаг күртл арвн дөрвн үй бәәҗ, Вавилонд нүүҗ ирснәс авн Христос күртл бас арвн дөрвн үй бәәҗ.


Исусин төрлһн


18Исус Христос иигҗ төрҗ һарсмн: Марий Йосипин келсн күүкн бәәҗ. Тер хәрд һарад уга бәәтлән гесндән Әрүн Сәкүснәс үр тееҗ. 19Терүнә күргн Йосип чик седклтә күн болсн төләдән Марийин тускар әмтн бичә му сантха гиһәд күүнд медүлл уга терүнәс салхар седҗ. 20-21Болв тиим ухан орхла, Бурхна элч зүүднднь үзгдәд иигҗ келҗ:

– Давидин көвүн Йосип! Келсн күүкән Марийиг орулҗ авхдан бичә ә, юңгад гихлә тер Әрүн Сәкүснәс үрән теев. Терүнәс көвүн һархмн, Терүнд Исус гидг нер өг, юңгад гихлә, Эн Көвүн Эврәннь келн-әмтиг килнцәснь гетлгҗ аврхн.

22Әәлдәчәр дамҗад, Деед Эзнә келсинь күцәхин төлә цуг эн тоот учрсмн. 23Әәлдәч: «Соңстн! Окн күүкн гесндән үр тееһәд көвү һарһх, тегәд Терүнд Эмануль гидг нер өгхмн», – гиҗ келҗ. (Эмануль гидг үг – Бурхн маднла гиҗ орчулгдна.) 24Йосип серв. Бурхна элчин заквриг күцәһәд, тер Марийиг гертән орулҗ авв. 25Гергнәсн ууһн үрн һартл, Йосип дерән хуваҗ авалян көндәсн уга. Көвүнд тер Исус гидг нер өгв.


### 2


Дорд үзгәс ирсн цецн улс


1-2Херод гидг хан бәәсн цагт Йудьян Бетлехемд Исус төрҗ һархла, дорд үзгәс Ерусалимд цецн улс ирәд:

– Төрҗ һарсн Йудья улсин Хан альд бәәнә? Дорд үзгт бидн терүнә одынь үзләвидн, терүнд сөгдхәр ирләвидн, – гиҗ тедн келцхәв.

3Энүг соңсад Херод хан икәр үүмв. Энүнлә хамдан Ерусалимд кесг әмтн бас үүмҗ көндрв. 4Цуг Йудьян гелңгүдиг болн закана багшнриг Херод цуглулҗ авад:

– Христос альд төрх зөвтәв? – гиҗ теднәс сурв.

5-6Тедн хәрүднь иигҗ келцхәв:

– Йудьян Бетлехем гидг хотнд, юңгад гихлә, әәлдәчәр дамҗулад: «Йудьян ик хотдудас чи, Бетлехем, Йудьян һазр, бичкн бишич. Юңгад гихлә, Мини Израилин улсиг дахулҗ йовх Залач чамас төрҗ һархмн», – гиҗ бичәтә.

7Тиигхлә Херод нууцар цецн әмтиг дуудҗ авад, одн һарч ирсн цагиг теднәс медҗ авв. 8Тедниг Бетлехем тал илгәһәд:

– Одад, Нилхин тускар кинән кевәр медҗ автн, олҗ авсн цагтан нанд келҗ өгтн, би бас йовад Терүнд сөгднәв, – гив.

9-10Хаана келсиг соңсчкад, эдн һарад йовв. Дорд үзгт үзсн одыг тедн үзәд йир икәр байрлв, тернь теднә өмннь үзгдәд йовв, аш сүүлднь Нилх бәәсн һазрт ирҗ деернь зогсв. 11Герт орҗ ирчкәд, Марийиг Нилхтәһинь үзәд, тедн өвдглҗ унад, Нилх Көвүнд сөгдв. Эврәннь хаалһин уутан секәд, Терүнд алтн, саңгин идә, мирр[1] белглҗ өгв. 12Цааранднь тедн талдан хаалһар йовад, эврәннь орн нутгурн хәрцхәв. Юңгад гихлә, Бурхн тедниг Херод тал бичә одтн, гиҗ зүүднднь саглсн бәәҗ.


Египет нутгур зулҗ йовлһн


13Тедн һарч йовсна хөөн Йосипин зүүднднь Бурхна элч үзгдәд:

– Бос, Нилхиг эктәһинь авад, Египет нутгур зулҗ йовтн, нанас зәңг автлан тенд бәәтн; юңгад гихлә, Херод Нилхиг алхар седх, – гив.

14-15Тер сөөһәр Йосип босад Нилхиг эктәһинь авад, Египет тал һарч йовв, Херодыг өңгртл тедн тенд бәәв. Әәлдәчәр дамҗулҗ келсн Бурхна үгнь күцхин төлә цуг эн тоот учрв. Әәлдәч: «Би Эврәннь Көвүһән Египетәс дуудлав», – гиҗ келсмн.


Бичкдүдиг аллһн


16Тер цагт Херод цецн әмтнд меклгдсән медчкәд цухлтҗ уурлад, Бетлехемд болн терүнә эргнд бәәсн шиңкән һарсн бичкдүдиг, нилхәс авн хө мөстә күртл алтха гиҗ зәрлг өгнә. Нилхдин насинь тер цецн әмтнәс медҗ авсмн. 17-18Еремья гидг әәлдәчәр дамҗулад келсн тоотнь учрв: «Рамад ик орклһн, уульлһн, һашута хәәкрлһн соңсгдна. Рахел геесн үрдүдтән зовҗ уульҗана. Күн терүг тогтнулҗ чадш уга, юңгад гихлә, үрднь үкҗ одв».


Египетәс хәрҗ ирлһн


19-20Херодыг үкснә хөөн Бурхна элч Египетд бәәсн Йосипин зүүднднь үзгдәд:

– Бос, Нилхиг эктәһинь авад, Израилин һазрур йов, юңгад гихлә, Нилхин әмнднь күрхәр седцхәснь үкҗ одцхав, – гив.

21Тер босад, Нилхиг эктәһинь авад, Израилин һазрт ирв. 22-23Йудьяд Херодын хөөн Архела гидг көвүнь хаана ширәд суусинь соңсчкад, Йосип тиигәрән одхдан әәв. Тер зүүдндән ил зәңг авад, Һалильян һазрт ирәд, Назарет гидг хотнд бәәршлв. Тиигәд «Назаретин күн гиҗ Тер нерәдгдх», гисн әәлдәчәр дамҗулҗ келсн тоот күцтхә гиҗ, цуг эн учрв.


### 3


Уснд кирсллһн


1-2Тер өдрмүдт уснд кирслдг Йохан ирәд, Йудьян көдәд Бурхна ном тархаҗ иигҗ келв:

– Теңгрин йосн өөрдв, тер учрар килнцтә җирһлән үлдәтн.

3Әәлдәч Эшья Йохана тускар кезәнә иигҗ келсмн: «Деед Эзнд хаалһинь белдтн, Терүнә җиминь ястн, – гиҗ хәәкрсн дун эҗго көдәд соңсгдв». 4Йохан бийнь болхла, темәнә ноосар гүрсн хувцта, хувцн деерән арсн бүстә бәәҗ, терүнә иддг хотнь царцахас болн зерлг зөгин бал бәәҗ. 5Тиигхд Ерусалимас, Йудьяс болн Йордана эргндк һазрас олн әмтн терүн тал ирсмн. 6Тедн эврәннь килнцән медүлҗ келәд, Йордана уснд Йоханар бийән кирслдг бәәҗ.

7Бийән уснд кирслхәр ирсн паршмудыг болн цадукмудыг үзчкәд, Йохан теднд иигҗ келв:

– Хойр көлтә моһас! Бурхна иргч цухлас зулҗ чадхит гиҗ кен таднд келв. 8Эврәннь җирһл-бәәдләрн килнцтә җирһлән үлдәсән үзүлтн! 9«Эцкимдн Абрахам», – гиһәд Бурхна цааҗас зулҗ чадхвидн гиҗ бичә сантн, юңгад гихлә, Бурхн эн чолудас чигн Абрахамд үрдүд төрүлҗ чадх гиҗ би таднд келҗәнәв. 10Модыг уңг күртл чавчх сүк белн бәәнә. Сән темс өгдго модыг Тер чавчад һалд хайна. 11Тадниг килнцтә җирһлән үлдәсиг үзүлхин төлә Би тадниг уснд кирслҗәнәв. Зуг мини ардас Ирҗ йовхнь нанас күчтә, Тер таднд Әрүн Сәкүс өгәд, тадниг һалд орулх. Би Терүнә буршмгднь һар күрх зөв угав. 12Тер буудяһан севглхәр күрзән авчксн белн. Тегәд эврәннь буудяһан хашадан хураҗ тәвәд, өвсинь болхла, унтрдго һалд хаяд шатах.


Исусиг уснд кирсллһн


13Тер цагт Һалильяс Исус Йордан һолын уснд бийән кирслхәр Йохан тал ирсмн. 14Йохан болхла Терүг зогсаҗ келв:

– Би Танар уснд кирслгдх зөвтәв, юңгад Та Нан тал ирсмт?

15– Тиим болтха, юңгад гихлә, бидн тиигҗ Бурхна неквриг күцәх зөвтәвидн, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

Тиигхлә Йохан зөвән өгв. 16Исус уснд кирслгдәд һарв. Тер дарунь теңгр зааград, Бурхна Сәкүсн көглҗрһн мет Терүн деер бууҗ ирсинь Йохан үзв.

17– Энтн Мини Хәәртә Көвүн, Тер Намаг байрлулна! – гисн дун теңгрәс соңсгдв.


### 4


Исусин сөрлһн


1Тиигхд Исусиг эрлг сөртхә гиһәд Әрүн Сәкүсн көдәд дахулҗ авч ирв. 2Дөчн өдр сө уга Исус мацг бәрв, сүүлднь Исусин геснь өлсв. 3Тегәд эрлг Терүн тал өөрдҗ ирәд:

– Кемр Чи Бурхна Көвүн болхла, эн чолуд өдмг болтха гиһәд кел, – гив.

4– «Һанцхн өдмгәр күн бийән цадхаҗ хаңһашго, зуг Бурхнас һарсн үгәр күн цадхлң болх», гиһәд бичәтә, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

5Тер дарунь эрлг Исусиг Ерусалим балһснд авч ирәд, һол сүмин ора деер тәвнә.

6– Кемр Чи, Бурхна Көвүн болхла, эн ора деерәс дорагшан һәрәдәд «Бурхн Эврәннь элчнртән Чамаг әрвләд хәләтхә гиҗ зәрлг болх. Тедн Чамаг һар деерән авад теврәд йовх, тегәд көлчнь чолунд төрүц цокгдшго», гиҗ бичәтә, – гиһәд эрлг келв.

7– «Эврәннь Деед Эзн Бурхан бичә сөрәд бә» гиҗ бас бичәтәлм, – гиһәд Исус келв.

8Дәкәд эрлг йир өндр уул деер Исусиг күргәд, делкән цуг орн-нутгудыг, теднә байн зөөриг үзүлнә.

9– Кемр нанд сөгдхләчн, цуг эн тоотыг Чамд өгнәв, – гиҗ эрлг келв.

10– Йов цааран Нанас, эрлг! «Эврәннь Деед Эзн Бурхндан сөгд, һанцхн Бурхндан цергл» гиҗ бичәтә, – гиһәд Исус хәрү өгв.

11Тиигхлә эрлг Исусиг үлдәһәд цааран йовҗ одна. Тер дарунь Бурхна элчнр ирәд, Исуст дөң болв.


Исус Һалильяд экләд церглҗәнә


12Йоханыг түүрмд суулһсинь соңсад, Исус Һалильяд ирнә. 13-16«Зебулунин һазр Напталин һазр, нуурин өөр бәәдг Йордана цаадк һазр, буру номта улсин Һалилья! Харңһуд бәәдг улс алдр герл үзҗ. Үклин сүүдрт бәәдг улст герл тусҗ гилвкв», – гиҗ Эшья әәлдәчәр дамҗулад келсн үг бүттхә гиҗ Исус Назаретиг үлдәһәд, Һалильян өөр Зебулунин болн Напталин һазрт бәәдг Капернамд бәәршлнә.

17Тер цагас авн Исус:

– Теңгрин йосн өөрдв, тер учрар килнцтә җирһлән үлдәтн, – гиҗ Бурхна ном тархаһад зәңглдг болв.


Исус заһсчнриг дуудҗана


18Һалилья нуурин өөр йовҗ йовад, ах-дү хойриг Пётр гидг нертә Шимониг болн терүнә дү Андрейиг Исус үзв. Эдн заһсчнр болад, нуурт гөлм хайҗаҗ.

19– Намаг дахад йовтн. Әмтиг дуудҗ мөңк җирһлд орулдг таднд Би дасхнав, – гиҗ Исус теднд келв.

20Тедн тер дарунь гөлмән хайчкад, Исусиг дахад йовцхав. 21Цааран йовҗ йовад, талдан ах-дү хойриг, Зебедана көвүдиг Яковиг болн Йоханыг, теднә эцктәһән Зебедала хамдан оңһц дотр гөлмән ясҗахинь Исус үзәд, тедниг бас дуудв. 22Ах-дү хойр эцкән, оңһцан тер дарунь үлдәчкәд, Исусиг дахад йовцхав.


Исус Сән Зәңг тархаҗана


23Исус цуг Һалильяр эргҗ йовв, хурлмудт Теңгрин йосна туск Сән Зәңг дасхҗ цәәлһв, әмтн дунд ямаран чигн гемтәһинь, чинәһән алдсинь эдгәв. 24Цуг Сирий һазрар Исусин тускар зәңг тарв; Терүн тал чинәһән алдсн, олн зүсн гемтә, харһцдг, тәкрсн һарта, көлтә, хар сәкүснд эзлгдсн әмтиг авч ирцхәв. Исус цугтаһинь эдгәв. 25Һалильяс болн Декаполас, Ерусалимас болн Йудьяс, Йордана цань бәәх һазрас чигн олн әмтн Исусиг дахҗ ирцхәв.


### 5


Уул деер умшсн ном


1Әмтиг үзчкәд, Исус уул деер һарад суухлань, Терүнә сурһульчнр Терүнд өөрдв. 2Исус тедниг сурһад иигҗ келв:

3– Бурхиг керглдг улс буйн-кишгтә! Эдн Теңгрин орна улс. 4Һашудҗасн әмтн буйн-кишгтә! Бурхн тедниг төвкнүлх. 5Номһн заңгтань буйн-кишгтә! Бурхна өгхәр бәәсиг эдн авх. 6Бурхна дуриг күцәхәр шунҗ хәәҗәхнь буйн-кишгтә! Бурхн тедниг хаңһах. 7Өршәңгү седклтәнь буйн-кишгтә! Бурхн тедниг өршәх. 8Цевр уха-седклтәнь буйн-кишгтә! Эдн Бурхиг үзх. 9Эвинь олҗ хадһлдгнь буйн-кишгтә! Эдниг Бурхн Эврәннь бүлд орулх. 10Бурхна дуриг күцәснәс көлтә көөгдсн улс буйн-кишгтә! Эдн Теңгрин орнахн.


Герчллһнәс көлтә көөлһн


11Нанас көлтә тадниг му келәд, көөһәд, хов-худлар муурулҗ һутахла, тадн кишгтәт! 12Байсҗ байрлтн, ик ач тадниг теңгрт күләҗәнә. Таднас урд бәәсн әәлдәчнриг чигн бас тиигҗ көөлә. 13Орчлңгин давсн – тадн! Давсн амтан геехлә, юуһар амтынь орулхмт? Амтн уга давсиг керго болсн төләд, әмтнә көл дор шивнә. 14Орчлңгин герл тадн! Уул деер бәәсн балһсн әмтнә нүднәс бултҗ чадшго. 15Шам шатасн цагт күн терүг бүркхш. Герл өгтхә гиһәд өргәд деегшән тәвнә. 16Тиим кевәр тана герл олнд тусҗ герлттхә! Әмтн тана сән үүл үзҗ, Теңгрин Эцкитн туурулх.


Закана туск ном: 1) Һол ном


17Намаг Зака эс гиҗ әәлдәчнрин үгиг уга кехәр ирв гиҗ бичә сантн. Уга кехәр биш, зуг йосндан күцәхәр Би ирләв. 18Юңгад гихлә, теңгр һазр хойр бәәтл, цугнь эс күцтл, заканас нег чигн бичкн үзг, нег чигн цег эвдшго гиҗ үнндән таднд келҗәнәв. 19Тегәд эн зааврмудас үчүкн гисн нег заавринь эвдсн, тиигҗ әмтиг дасхсн күн Теңгрин орнд чигн үчүкн чинртә болх; цугинь йосндан күцәһәд, талдан әмтиг тиигҗ сурһсн күн Теңгрин орнд алдр нер зүүх. 20Кемр тадн ном цәәлһәчнрәс болн паршмудас даву сән Бурхна дуриг эс күцәхлә, Теңгрин орнд тусхн угат.


2) Цухлтын туск ном


21-22«Кү бичә ал, алачнр зарһла харһхмн», – гиҗ кезәнә келсиг тадн соңслат. Зуг Би таднд келҗәнәв, ахдан уурлҗасн күн зарһд тусхмн; арһ уга күн гиҗ эврәннь ахан келсн күн Деед хургин зарһд тусх. Эврәннь ахан һәргтә гиҗ му келдг күн мөңк һалд тусн гиҗәнә. 23-24Тегәд, кемр чи Бурхнд бәрцән бәрхәр ирхләрн чини ах чамд һундлта бәәснь тенд санандчнь орхла, бәрцән үлдәчкәд, түрүләд одад эврәннь ахтаһан эвцлд. Терүнә хөөн ирәд, бәрцән бәрүлҗ өг. 25Кемр чамаг гемшәҗәх күн зарһчд авч йовхар седхлә, хаалһдан терүнлә эвцлд. Эс гиҗ тер чамаг зарһчин һарт өгх, зарһч чамаг харулчд өгх, тернь болхла чамаг түүрмд суулһх. 26Лавта үнәр чамд келҗәнәв: ялын сүл шаальган эс өгтлән теднәс чи һаршгоч.


3) Күүнә авальта дерән бичә негдүл


27«Күүнә авальта дерән бичә негдүл», – гиҗ кезәнә келсиг тадн соңслат. 28Күүкд күн тал тачалтаһар хәләсн эр күн болһн эврәннь уха-седклдән күүнә авальта дерән негдүлв гиҗ Би таднд келҗәнәв. 29Барун нүднчн җилв хальдахла, салһад авад хайчк. Бүкл цогцарн мөңк һалд орхин ормд нег мөчәр дутсн деер. 30Барун һарчн җилв хальдхла, тәәрәд авад хайчк. Бүкл цогцарн мөңк һалд орхин ормд нег мөчәр дутсн деер.


4) Залу гергн хойрин саллһна туск ном


31Кемр кен чигн эврәннь гергнәсн салхларн, гергндән саллһна цаас өгтхә гиҗ бас келгднә. 32Зуг Би таднд келҗәнәв: күүнә залута дерән эс негдүлсн гергнәсн салсн залу күн оңдан залута дерән негдүлх учр авальдан өгчәнә. Залуһасн салсн күүкд күүг авсн күн – күүнә авальта дерән негдүлсн күн болҗана.


5) Андһарин туск ном


33«Тәвсн андһаран бичә эвд, тәвсн андһаран Бурхна өмн күцә», – гиҗ кезәнә келсиг тадн бас соңслат. 34Би болхла, таднд келҗәнәв: андһар төрүц бичә тәв. Теңгр дуудҗ андһар бичә тәв, юңгад гихлә, теңгр – Бурхна ширә. 35Һазр дуудҗ андһар бичә тәв, юңгад гихлә, һазр – Бурхна көлин түшг. Ерусалимиг дуудҗ андһар бичә тәв, юңгад гихлә, Ерусалим – Алдр Хаана балһсн. 36Эврәннь толһаһарн бичә андһарл, юңгад гихлә, нег чигн үсиг цаһалһҗ эс гиҗ харлулҗ чадшгоч. 37«Э» – гихәр седхлә, «Э» – гитн; «Уга» – гихәр седхлә, «Уга» – гитн. Энүн деер немҗ келснь эрлгәс һарчана.


6) Өшәнә туск ном


38-39«Кен чигн тана нег нүдитн сохлхла, терүнә нүдинь сохлтн. Кен чигн тана шүдитн хамхлхла, терүнә шүдинь хамхлтн», – гиҗ келсиг тадн соңслат. Би болхла таднд иигҗ келҗәнәв: чамд му кесн күүнәс өшәһән бичә нек. Кемр чамаг му келәд барун халхарчнь ташхла, зүн халхан тәвҗ өг. 40Чамла зарһцад, киилгичинь булаҗ авхар седсн күүнд деерк хувцан тәәлҗ өг. 41Кемр кен чигн чамаг эврәннь хаалһар күчәр нег дууна һазрт йовулхар седҗәхлә, чи терүнлә хамдан хойр дууна һазрт йов. 42Сурснд өгәд бә, өгйәлхәр бәәх күүнд уга гиҗ бичә кел.


Эврәннь өшәтндән дурта болтн


43«Хаҗудк күүһән хәәрл. Эврәннь өшәтндән дурго бол», – гиҗ келсиг тадн соңслат. 44Би болхла таднд иигҗ келҗәнәв: өшәтндән дурта болтн, тадниг көөҗәх әмтнә төлә зальвртн. 45Тегәд Теңгрин Эцкин үрдүд болхит. Юңгад гихлә, Теңгрин Эцк хар болн цаһан седклтә әмтнд Эврәннь нарна герл өгнә, Бурхна үг соңсдг болн Терүнә үг соңсдго әмтнә толһа деер хуран асхрулна. 46Кемр тадн бийситн хәәрлдг күүг хәәрлдг болхла, ямаран ач авхмт? Алв хурадг әмтн бас тиигҗ эс кенү? 47Кемр ах-дүүнрләһән сән бәәхлә, ямаран өвәрц бәәдмб? Буру номта улс бас тиигҗ кенәлм? 48Тегәд Тана Теңгрин Эцклә әдл буйн төгс болтн!


### 6


Бурхн-шаҗна керг-үүлмүдин туск ном: 1) Өглһнә туск ном


1Бийән буульҗ әмтн үзтхә гиҗ буйнч йовдлмуд кехән саглтн. Тиигҗ тадн Теңгрин Эцкәс ачлвран авч чадшгот.

2Тер учрар угатя яду улст өглһ өгсн цагтан: «Би өгләв», – гиҗ әмтнд медүлҗ бичә хәәкр. Хойр чирәтә улс әмтн тедниг буультха гиһәд хурлд чигн, уульнцд чигн, тиигҗ кенә. Тедн ачлвран авчксмн гиҗ Би таднд үнәртнь келҗәнәв. 3Угатя яду улст өглһ өгсн цагла, зүн һарчн барун һар ю кеҗәхинь бичә медтхә. 4Чини өгснь нууц болтха. Нууц юмиг үздг Эцкчн лавта ачичнь хәрүлх.


2) Зальврлһна туск ном


5Бурхнд зальврсн цагтан хойр чирәтә улсиг бичә дуратн. Тедн әмтн үзтхә гиҗ хурлд болн талвң болһнд зальврхдан дурта. Тедн ачлвран авчксмн гиҗ би таднд үнәр келҗәнәв. 6Чи болхла зальврсн цагтан эврәннь хорадан орҗ ирәд, үүдән хаачкад, эс үзгддг Эцкдән зальвр, чамаг нууцар зальврҗахинь үзәд, Эцкчн лавта ачичнь хәрүлх. 7Зальврхларн, буру номта улс кевтәһәр олн үг бичә келтн. Олн үг келхлә, тедниг соңсх гиҗ тедн санна. 8Болв тедниг бичә дуратн, юңгад гихлә, Теңгрин Эцктн тадниг юм сурхин урдас таднд юн кергтәһинь Эврән меднә. 9-13Иигҗ зальвртн:


Мана Теңгрин эцк!

Нернтн әрүн болтха!

Тана йосн иртхә!

Теңгрт бүтсн таалтн

Һазр деер бүттхә!

Эркн кергтә өдмг

Эндр өдрт илгәһит!

Яһҗ бидн күүнә килнц тәвнәвидн,

Тиигҗ Та килнцмдн тәвүлит!

Сөрдг юмнла бичә харһулыт!

Эрлгәс гетлгит!


14Кемр тадн әмтнә килнцинь тәвҗ өгхлә, Теңгрин Эцктн чигн тадна килнц тәвҗ өгх. 15Болв кемр тадн әмтнә килнцинь тәвҗ эс өгхлә, Теңгрин Эцктн чигн тадна килнц тәвҗ өгшго.


3) Мацгин туск ном


16Мацг бәрсн цагтан хойр чирәтә улс кевтәһәр үрүдсн бәәдл бичә һартн, юңгад гихлә, тедн яһҗ мацг бәрҗәхән әмтнд үзүлхәр тиим үрүдсн бәәдл һарна. Эдн ачлвран авчксмн гиҗ би таднд үнәр келҗәнәв. 17Чи болхла, мацг бәрҗәхән әмтнд үзүлшгоһар чирәһән уһаһад, толһаһан самлчк. 18Әмтнд эс үзгддг Эцкчн терүг медтхә. Тиигхлә нууцар кесн юмиг үздг Эцкчн лавта ачинь хәрүлх.


Теңгрин зөөр


19Һазр деер бәәҗ, зөөрән бичә хоршулҗ хадһлтн. Энд гүр болн зев цугинь идҗ үрәнә. Хулхачнр гер дотр орад, хулха кеһәд зөөритн авчкна. 20Тадн болхла теңгр деер зөөрән хоршулҗ хадһлтн. Тенд гүр чигн, зев чигн идҗ үрәшго, хулхачнр олҗ хулхалҗ чадшго. 21Тана зөөр бәәсн һазрт седкл-санантн бәәнә! 22Нүдн – седклин герл мөн. Нүднтн цевр[2] болхла, седклтн бүклдән герлтә болна. 23Нүднтн бузр[3] болхла, седклтн бүклдән бузр болна. Тана дотрк герл харңһу болхла, харңһу гисн ямаран болхмб?


Бурхн болн зөөр


24Хойр эзнд күн заргдҗ чадшго: Тер негнднь дурго болад, наадкднь дурлх, эс гиҗ негнднь үнн седкләрн заргдҗ, наадкинь оньгтан авшго. Бурхнд болн зөөрт дегц церглҗ чадшгот.

25Тер учрар: ю уухмб? ю идхмб? гиҗ әмд бәәхин төлә ю өмсхмб? гиҗ бий цогцин төлә бичә үүмәд бәәтн! Әмн җирһл хотас деер биший? Бий цогц хувцнас деер биший? 26Теңгр деер ниссн шовудыг сәәнәр хәләтн! Тедн тәрхш, хадхш, урһцинь хураҗ авхш. Тана теңгрин Эцк Эврән тедниг лавтаһар теҗәҗәнә! Тадн эн шовудас үлү деер бишийт? 27Үүмәд бәәҗ тадн дундас күн әмн җирһлән бичкн зуурт утдулҗ чадхий?

28Хувцна тускар яһад зовад бәәдмтә? Теегин бамб цецгәс яһҗ урһдгинь хәләлт! Тедн көлсән асхрулҗ көдлхш, утц ээрхш. 29Зуг Соломон хан ик алдр бәәсн бийнь тер цецгәһәс үлү сәәхн хувц өмсәд уга билә гиҗ Би таднд келҗәнәв. 30Кемр эндр урһдг маңһдур бешд хайгддг ноһаг Бурхн тиигҗ хувцлдг болхла, тадниг, баһ итклтә улсиг, энүнәс үлү хувцлх!

31Тер учрар «Ю идхмб? Ю уухмб? Ю өмсхмб?» гиҗ бичә үүмәд зовад бәәтн. 32Тертн буру номта әмтнә төр килмҗ. Цуг энүг таднд кергтәһинь Теңгрин Эцктн медәд бәәнә. 33Хамгин түрүнд Бурхна йосиг хәәтн, Терүнә таалыг күцәхәр шунтн. Наадкинь болхла Бурхн немҗ өгх. 34Тегәд чигн маңһдурк өдрин тускар бичә үүмәд зовад бәәтн. Өдр болһн эврәннь керг килмҗтә, эндрк кергт маңһдурк керг бичә немтн.


### 7


Кү бичә гемшәтн


1Кү бичә гемшәтн. Тадниг Бурхн гемшәхн уга. 2Ямаран кевәр әмтиг гемшәнәт, тиим кевәр тадниг Бурхн гемшәх. Ямаран кемҗәһәр кемҗәлнәт, тиим кемҗәһәр тадниг кемҗәлх. 3Ахиннь толһадк өвс үзәд бәәҗ, эврәннь толһадк өвр яһад эс үздмч? 4«Ах минь, толһаһасчн өвс һарһҗ хайнав», – гиҗ келнчн яһҗ көндрҗ келдмб? Чини толһа деер өвр бәәнәлм. 5Хойр чирәтн! Түрүләд эврәннь толһа деерк өвр авч хайчкад, тегәд ахиннь толһадк өвс яһҗ авч хайхинь медхич. 6Хар нохасд үнтә зөөрән хайҗ бичә өгтн. Тедн хәрү эргәд тадниг шүүрәд зуучкх. Һахан чикнд сувсан бичә өлгтн. Тедн өлгситн көлдән шивәд, ишкәд үрәчкх.


Суртн, хәәтн, үүд цоктн!


7Сурад бәәтн – сурситн өгх. Хәәһәд бәәтн – хәәсән олҗ авхит. Үүдинь цокҗатн – таднд тәәлҗ секх. 8Сурад бәәсн күн – сурсан авчана. Хәәһәд бәәснь – хәәсән олҗана. Үүд цокҗаснд – тәәлҗ секҗәнә. 9Көвүнтн өдмг сурхла, кен таднас чолу өгхмб? 10Көвүн заһс сурхла, эцкнь моһа өгхий? 11Кемр тадн килнцтә болвчн үрндән яһҗ белг өгхинь сәәнәр медхлә, энүнәс үлү кедү сән белг тана теңгрин Эцктн сурсн әмтнд өгх!

12Ямр чигн кергт тана өмн әмтн яһҗ бийән бәртхә гинәт, тиим кевәр тадн чигн теднә өмн бийән бәртн. Энүг Закан болн әәлдәчнрин дегтрмүд сурһна.


Чик хаалһар йовтн


13Уутьхн үүдәр орҗ йовтн. Үклин амн өргн, хаалһнь амр. Олн әмтн түүгәр йовна. 14Әмн-җирһлин амн уутьхн, хаалһнь кецү. Терүг олдгнь йир цөн.


Кесн үүл эзән үзүлдг


15Худл әәлдәчнрәс бийән саглтн! Тедн хөөнә бәәдл зүүсн махч чонмуд мет. 16Тадн тедниг кесн үүләрнь медҗ авхит. Көгләс уста үзм, хатханчгас инҗр цуглулҗ болхий? 17Тер учрар сән модн сән темс өгнә. Му модн – му темс өгнә. 18Сән модн му темс өгхш. Му модн – сән темс өгдмн биш. 19Сән темс өгдго модн болһниг чавчад шачасн һалд хайчкна. 20Тер учрар худл әәлдәчнриг теднә кесн үүләр медҗ авхит. 21«Деед Эзн! Деед Эзн!» – гиҗ дуудсн әмтнәс цугнь Теңгрин Орнд орхш. Зуг Теңгрин Эцкимм заасинь күцәдг күн Теңгрин орнд орх.

22Зарһин өдрт олна ик зунь:

– Деед Эзн! Деед Эзн! Тана нерн деерәс бидн номитн тархадг эс билүвидн? Тана нерн деерәс хар сәкүсдиг көөҗ һарһдг эс билүвидн? Тана нерн деерәс кесг өвәрцс кедг эс билүвидн? – гиҗ келх.

23Зуг Би хәрүднь:

– Би тадниг төрүц меддго биләв. Му кедг улс! Нанас хооран йовтн! – гиҗ келхүв.


Ухата болн эргү тосхач


24Тер учрар, эн Мини үг соңсад, келсим күцәдг күүг хад чолун деер гер бәрсн ухата күүнлә дүңцүлҗ болхмн. 25Хар салькн көдләд, хур икәр орад, һолын усн деврәд, тер герин орад асхрв. Зуг гер чолун деер бәәсн төләд, ормасн төрүц көндрсн уга.

26Зуг Мини үг соңсад, келсим күцәдго күүг элсн деер гер бәрсн ухан уга күүнлә дүңцүлҗ болхмн. 27Хар салькн көдләд, хур икәр орад, һолын усн деврәд, тер герин орад асхрна. Гернь хольврад хамхрад одна, – гиҗ Исус сурһв.

28Исус үгән төгсәхлә, әмтн терүнә номд икәр өврцхәв. 29Исус закана багшнрла әдл биш Бурхна йос бәрдг күүнлә әдл сурһв.


### 8


Исус гемтә күүг эдгәҗәнә


1Исус уул деерәс бууҗ ирхлә, олн әмтн Терүг дахҗ йовцхав. 2Генткн арсна гемтә күн Исус тал өөрдәд сөгдәд келв:

– Деед Эзн мини! Намаг гемәсм цеврлх саната болхла, буйн болтха, цеврлтн!

3Исус һаран күргәд:

– Чамаг цеврлх санатав, цеврлгд! – гиҗ келв.

Тер дарунь күн арсна гемәс цеврлгдҗ эдгв.

4– Хәлә! Энүнә тускар күүнд бичә кел! Гелңгд одад бийән үзүл. Дәкәд Мошен закаһар эдглһнә тәкл тәк. Терүгәрн чи әмтнд эдгсән медүлхич, – гиҗ Исус аштнь келв.


Рим цергин һардачин зарциг эдгәлһн


5-6Исус Капернамд ирхлә, рим цергин һардач Исус тал өөрдәд ээрҗ келв:

– Деед Эзн минь! Мини зарц гертм икәр зовҗ гемтә бәәнә, Һар, көлнь тәкрҗ.

7– Би ирәд зарцичинь эдгәнәв, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

8– Деед Эзн, Таниг герүрн орулх чигн нанд зөв уга. Зәрлг болҗ нег үг келтн, зарцм дарунь эдгәд одх. 9Би эврән күүнә медәнд бәәнәв, мини медәнд чигн цергчнр бәәнә. Негнднь би: «Йов», – гинәв тер йовна; дарукднь: «Нааран йов», – гинәв тер ирнә. Зарцдан: «Энүг ке, терүг ке», – гиҗ келнәв, тер мини келсәрм бәәнә.

10Исус терүнә келсн үг соңсчкад икәр өврәд:

– Израиль нутгт тиим ик сүзг би үзәд угав, – гиҗ таднд келҗәнәв. 11-12Соңстн! Үнндән болхла, олн әмтн дорд үзгәс болн барун үзгәс байр нәәрин ширән өөр Абрахамла, Ицхакла, Яковла хамдан теңгрин орнд ирҗ суух. Теңгрин орнд суух зөвтә талдан әмтн болхла, тендәс харңһу һазрур көөгдх. Тер улс тенд ик зовлң эдләд шүдән хәврх, икәр оркрҗ уульх, – гиҗ.

13Исус хаҗудк йовсн улст келәд, дәкәд:

– Герүрн хәр. Чини иткләр болтха, – гиҗ римин цергин һардачд хәрү өгв.

Тер кемд зарцнь гемәсн эдгв.


Исус олн әмтиг эдгәҗәнә


14-15Исус Пётрин герүр ирхлә, тенд Пётрин хадм экнь ик халута кевтҗ. Исус терүнә һаринь авхла, күүкд күүнә халунь дарунь уурч одв. Тер босад Исуст хот белдв. 16-17Асхар Исус тал кесг хар сәкүсәр эзлгдсн әмтиг авч ирцхәв. Исус үгәрн хар сәкүсдиг һарһҗ көөһәд, кесг олн-зүсн өвчтә әмтиг эдгәв. Эшья әәлдәчин: «Мана өвчиг эн бий деерән авад, гем зовлңгиг даасмн», – гисн үгмүд күцх зөвтәд тиим юмн учрсмн бәәҗ.


Исусиг дахлһна тускар


18Исусин хаҗуд олн әмтн зогсла. Тедниг үзәд, Исус сурһульчнртаһан нууриг һатлад, телтр көвә тал йовхм гив. 19Нег ном цәәлһәч Исус тал өөрдәд:

– Багш! Таниг альд эс йоввчн би дахҗ йовх санатав, – гив.

20– Арат эврәннь нүктә, шовун эврәннь үүртә, Нанд, Күмни Көвүнд толһаһан түшәд амрх һазр уга, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

21Терүнә нег сурһульч:

– Деед Эзн, герүрн хәрәд өңгрсн эцкән оршаһад ирх зөв нанд өгит, – гиҗ келв.

22– Намаг дахад йов! Үксн әмтн эврәннь үксн күүһән оршатха, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Исус салькиг болн усиг тогтнулҗана


23Исус оңһцд орв. Ардаснь сурһульчнр дахад бас оңһц дотр орцхав. 24Генткн салькн көдләд, усна дольган деврәд, оңһциг шивәд бәәв. 25Исус унтҗ кевтҗ. Сурһульчнр өөрдәд Терүг серүлв.

– Деед Эзн, бидн чивн гиҗәнәвидн! Харсҗ авртн мадниг! – гиҗ тедн хәәкрцхәв.

26– Яһсн әәмтхә, баһ сүзгтә улсвт! – гиҗ Исус хәрүднь келв.

Тер босад, салькиг болн нууриг хөрҗ тогтнулв. 27Салькн, усн көдлхән уурв. Эргндк бәәдл тогтнв. Сурһульчнр икәр өврәд хоорндан келцхәв:

– Салькнд болн уснд Эн зәрлг болна, теднь үгинь соңсна. Кен гидг күнв эн?


Исус хар сәкүстә хойр күүг эдгәҗәнә


28Исус нууриг һатлад телтр көвәд бәәсн Гадарен гидг һазрт күрәд ирхлә, хар сәкүстә хойр күн үкәрәсн һарад Терүнә өмн зогсцхав. Тедн ик әәмшгтә, догшн бәәҗ. Әмтн теднәс әәһәд тер хаалһар йовдго санҗ.

29– Бурхна Көвүн, юн кергтәв Чамд? Чи мадниг эртәснь зовахар ирвч? – гиҗ тедн му дууһар хәәкрлдцхәв.

30Теднә бәәсн һазрас ик хол биш һахас идшлҗәҗ.

31– Кемр Чи, мадниг көөхлә, эн һахасд мадниг орул! – гиҗ хар сәкүсд Исуст келәд ээрцхәв.

32– Йовтн тиигәрән! – гиҗ Исус хәрүднь келхлә, хар сәкүсд тер хойр күүнәс һарад, һахасиг эзлцхәв.

Тер дарунь һахас ормасн өсрәд, ик уулын кецәс гүүһәд, уснд унад үкҗ одцхав. 33Һахас хәрүлсн әмтн зулад гүүлдцхәв. Тедн хаҗудк хотнд ирәд, хар сәкүстә хойр күүнә тускар цугинь келцхәв. 34Тегәд хотна олн әмтн Исусин өмнәс һарцхав. Эн һазриг үлдәҗ цааран йов, гиҗ тедн Исусиг үзәд келв.


### 9


Исус һар-көлнь тәкрсн күүг эдгәҗәнә


1-2Исус сурһульчнрла оңһц дотр орад, нууриг һатлад, эврәннь хотнур ирв. Нег цөөкн күн Терүн тал һар-көлнь тәкрсн күүг девскртәһинь авч ирв. Исус теднә итклинь үзәд:

– Байрл! Килнцчн тәвгдҗәнә, – гиҗ гемтә күүнд келв.

3Тиигхлә ном цәәлһәчнр: «Эн күн Бийән Бурхнд тоолҗана. Эн Бурхна тускар му келҗәнә», – гиҗ дотран санцхав.

4Исус теднә ухаһинь медәд:

– Седклтн юңгад тиим му ухата болна? 5Ю келхд амр: «Чини килнцчн тәвгдҗәнә» эс гиҗ «Босад йов»? 6Би, Күмни Көвүн, әмтнә килнц тәвҗ өгх йостав гиҗ таднд медүлхин төлә эн күүнд иигҗ келҗәнәв: Бос, эврәннь девскрән авад герүрн хәр.

7-8Тернь босад герүрн йовв. Энүг үзсн әмтн икәр сүрдв. Тедн тиим йос күүнд өгсн Бурхиг магтҗ туурулв.


Исус Матайиг дуудҗана


9Исус цааранднь йовҗ йовад тамһин герин өөр суусн нег кү үзв. Тер Матай бәәҗ.

– Намаг дахад йов, – гиҗ Исус тер күүнд келв.

Тернь босад Исусин ардаснь йовв. 10Исусиг Матайин герт хот ууҗасн цагт тиигәрән алв цуглулдг болн кесг килнцтә улс ирцхәв. Тедн Исусла хамдан хот ууһад нәәрлцхәв. 11Энүг үзсн паршмуд Исусин сурһульчнрас:

– Багштн алв цуглулдг килнцтә улсла яһад хот ууҗахмб? – гиҗ сурцхав.

12Теднә келсиг соңсад, Исус:

– Эрүл-менд күүнд биш, гемтә күүнд эмч кергтә. 13«Бәрц бәрхин ормд өршәңгү болтн», гисн үгмүд ямаран учртаһинь йовад медтн. Чик седклтә әмтиг биш, килнцтә әмтиг дуудхар Би ирүв, – гив.


Мацг бәрлһнә тускар


14Йохана сурһульчнр Исус тал ирәд:

– Бидн болн паршмуд мацг бәрнәвидн, Тана сурһульчнр мацг яһад эс бәрнә? – гиҗ сурцхав.

15– Хүрмд ирсн гиичнр күргнә өөр гейүрәд бәәхлә, сән болхий? Зуг цагнь ирхлә, күргн теднәс салһҗ авгдхла тер цагт тедн мацг бәрх. 16Хуучрад салврҗ одсн хувцнд шин халас тәвхш. Шин тәвсн халасн хуучн хувциг цааранднь теслх, шуурхань улм икдх. 17Тер мет күчән авчах чаһриг хуучн бөрвд кедмн биш. Бөрвнь шуурад үрх, чаһрнь асхрх. Күчән авчах чаһриг шин бөрвд кедмн. Тиигхлә чаһрньчн, бөрвньчн үрл уга бүтн бәәх, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Күүкиг әмдрүллһн болн өвчтә күүкд күүг эдгәлһн


18Исусиг үгән келҗәхлә, Йудья улсин толһачнрин негнь өөрдәд, Исусин өмн сөгдәд:

– Мини күүкм шиңкән өңгрҗ одла, буйн болтха күүкндм һаран күргәтн. Тер әмдрх! – гив.

19Исус ормасн босад сурһульчнрла хамдан тер толһачиг дахҗ йовв. 20Генткн нег күүкд күн Исусин ардас өөрдәд, хувцна хормаднь һаран күргв. Тер күүкд күн арвн хойр җилдән цусн һарлһна гемәр зовад гемндг бәәҗ. 21«Кемр хувцна хормаднь һаран күрхлә, дарунь эдгхв», – гиһәд тер дотран ухалв. 22Исус ардаран эргҗ хәләһәд, тер күүкд күүг үзәд:

– Байрл! Итклчн чамаг аврав, – гив.

Тер кемд күүкд күн гемәсн эдгв. 23Исус толһачин герт ирәд, бүрә-бүшкүрчнриг, һашудҗ уульсн-дуулсн олн әмтиг үзәд:

24– Һартн эндәс! Күүкн өңгрсн уга. Күүкн унтҗ кевтнә, – гив.

25Әмтн Исусар наад бәрәд инәлдцхәв. 26Әмтиг һарһҗ йовулад, Исус герин хорад орад, күүкиг һараснь авхла, тернь босв. Эн өвәрцин туск зәңг эргндк һазрар тарв.


Хойр сохр күүг эдгәлһн


27Исус бәәсн һазрасн һарч йовхла, хойр сохр күн Терүг дахв.

– Давидин Көвүн[4] хәәрлич мадниг! – гиҗ тедн хәәкрцхәв.

28Исусиг нег герт орҗ йовхла, хойр сохр күн Исус тал өөрдв.

– Намаг нүднә хара орулҗ чадх, гиҗ иткҗәнт? – гиҗ Исус сурв.

– Иткҗәнәвидн, мана Деед Эзн, – гиҗ тедн хәрүднь келцхәв.

29– Таднд иткләр болтха! – гиҗ Исус келәд теднә нүднд һаран күргв.

Тедн үздг болв.

30– Хәләтн, Мини тускар күүнд бичә келтн, – гиҗ Исус теднд зәрлг болв.

31Зуг тер хойр эдгсн күн һарч йовад, эргндк һазрар Исусин тускар әмтнд зәңглв.


Келн уга хар сәкүстә күүг эдгәлһн


32Тедниг йовҗ одхла, Исус тал келн уга хар сәкүстә күүг авч ирв. 33Хар сәкүсиг көөсн хөөн келн уга күн келдг болв. Әмтн икәр алң болцхав.

– Тиим өвәрц йовдл эн Израилин һазрт одачн учрад уга билә, – гиҗ тедн келцхәв.

34– Эн эрлгин күчәр хар сәкүсдиг көөнә, – гиҗ паршмуд келдг бәәсмн.


Исус әмтнд сана зовҗана


35Исус балһсн, хотн болһнар йовад, хурлд әмтиг сурһад, Бурхна йосна тускар Сән Зәңг цәәлһҗ тархаһад, әмтиг олн зүсн гемәс эдгәдг бәәсмн. 36Исус олн әмтиг үзәд, теднд санань зовв, юңгад гихлә, тедн хөөч уга тарҗ одсн хөд мет муурсн бәәдлтә бәәҗ.

37-38– Хурах урһц ик, көдләчнр баһ. Тәрсн тәрәг хурах, хадх көдләчнриг илгәтхә гиһәд хадлһна Эзнд зальвртн! – гиҗ Исус эврәннь сурһульчнртан келсмн.


### 10


Арвн хойр апостолмуд


1Исус эврәннь арвн хойр сурһульчнриг дуудҗ авад, ямаран чигн гемиг эмнҗ эдгәдг болн хар сәкүсдиг көөҗ һарһдг йос теднд өгв. 2Арвн хойр апостолмудын нерд эн: Пётр гидг нертә Шимон, терүнә дүнь Андрей, Зебедана көвүн Яков, терүнә ахнь Йохан, 3Пилип, Бар-Толма, Томас, алв цуглулдг Матай, Алпана көвүн Яков болн Тадда, 4зилот гидг багин гешүн Шимон болн Йуда Искериот (тер Исусиг урвсн билә).


Исус арвн хойр апостолмудтан даалһвр өгчәнә


5Эн арвн хойриг Исус илгәһәд, иигҗ зааҗ келсмн:

– Буру номта улсин һазрас хол йовтн! Шамарьян хотнд бичә ортн! 6Төөрсн хөд болсн Израилин улс тал одтн! 7«Теңгрин йосн өөрдв!» – гиҗ номан делгрүлтн! 8Өвчтәһинь эдгәтн. Насан барсинь әмдрүлтн. Арсн гемтә улсиг цеврлүлтн! Хар сәкүсдиг көөҗ һарһтн! Өңгәр авсн төләд өңгәр өгтн! 9-10Хаалһд һарч йовад, алтта, цаһан улан мөңгтә кетч, уут, селвх хувц, өмсх буршмг, хаалһин тайг чигн авч бичә һартн! Көдлҗәх күн көлсән авх ачта! 11Ямаран чигн балһснд эс гиҗ хотнд орҗ ирхлә, итклтә күүг хәәтн. Тер һазрас эс һартл эн күүнә герт бәәтн. 12Амулң менд бәәтн, – гиҗ гертксинь йөрәтн. 13Кемр тер гер-бүл тиим бәәх ачта болхла, тадна йөрәл бүтх! Кемр тер гер-бүл тиим бәәх ач уга болхла, тадна йөрәл бүтхн уга! 14Кемр тадниг күн герүрн орулҗ эс авхла, тадна келсиг эс соңсхла, тер гертәс эс гиҗ хотнас цааран һарч йовад, тавгасн шора саҗтн! 15Зарһин өдрлә Содомин болн Гоморин һазрас үлү күчр күнд зовлң тедн эдлх гиҗ Би үнәр келҗәнәв.


Иргч көөлһнә тускар


16Би тадниг зерлг чон дунд бәәх хөд мет йовулҗанав. Моһа мет гүн ухата, көглҗрһн мет нүл уга болтн! 17Әмтнәс саглҗ йовтн. Тедн тадниг бәрҗ авад, зарһд авч ирх. Хурлмудт маляһар цокҗ цааҗлх. 18Нанас көлтә тадниг хаадудт, ахлачнрт авч одх. Тадн Мини тускар теднд болн буру номта улст герчлхт. 19Тадниг зарһд авч одхла, ю келхән, яһҗ келхән бичә зовтн. Тер цагт ю келхинь таднд заагдх. 20Юңгад гихлә, тадн бийстн биш Эцкинтн Сәкүсн тадна келәр келх. 21Ах дүүһән, эцк үрән үкллә харһулх. Үрдүд эцкнрин өмнәснь буцлт өргәд, әмнәснь салһх. 22Нанас көлтә күн болһн таднд дурго болх. Экнәс авн сүл күртл тесснь авргдх! 23Тадниг нег хотнас көөхлә, талдан хотн тал зулҗ гүүтн. Израилин хотн болһниг эргҗ күцтл, Күмни Көвүн лавта күрәд ирх, – гиҗ таднд үнәр келҗәнәв.


Исусас көлтә зовлң


24Сурһульч багшас, зарц эзнәс деер болҗ чадшго. 25Сурһульч багшла әдл, зарц эзнлә әдл болхла, болад бәәх. Кемр герин эзнд Баал-Зебүлин нер өгсмн болхла, герткст улм шулуһар эн нерн өггдх. 26Тер учрар бичә әмтнәс әәтн! Нег чигн эс илдкҗ секгдсн далд юмн уга, нег чигн эс тәәлгдсн нууц уга. 27Харңһу хорад келсн үгим һал өдрәр келтн! Чикнд шимлдҗ келсим герин ора деерәс зәңглтн! 28Күүнә бий цогциг алдг зуг уха-седклиг алҗ чаддго әмтнәс бичә әәтн. Бий цогциг болн седклиг мөңк һалд хайҗ чаддг Бурхнас әәтн. 29Хойр бичкәхән богшурһаг нег деншгәр эс хулдну? Тадна Эцкин медән угаһар теднә негнь чигн һазрт унҗ үкшго! 30Тадна толһа деерк үсн күртл тоота! Тер учрар бичә әәтн! 31Тадн Бурхнд кесг бичкәхән богшурһасас үлү үнтә болҗанат! 32«Би Исусин», – гиҗ әмтнә чирәд ил келсн күүнә тускар «Мини», – гиҗ Теңгрин Эцкиннь өмн ил келхүв. 33«Би Исусин бишв», – гиҗ әмтнә чирәд ил келсн күүнә тускар «Эн күн Мини биш», – гиҗ Би Теңгрин Эцкиннь өмн гөрдҗ келхүв.


Христосин йосн сурһульч


34Намаг эн орчлңд эв авч ирхәр ирв гиҗ бичә сантн. Би эв биш, үлд авч ирхәр ирүв. 35Көвүг эцкәснь, күүкиг экәснь, бериг хадм экәснь салһхар Би ирүв. 36Күүнә хамгин әәмшгтә өшәтн гертксинь болх. 37Нанас үлүһәр эк эцкән хәәрлдгнь Мини сурһульч болҗ чадшго. Күүкән болн көвүһән Нанас үлүһәр хәәрлдгнь Мини сурһульч болҗ чадшго. 38Эврәннь кирсән[5] авч дааһад, ардасм эс дахсн күн Мини сурһульч болҗ чадшго. 39Әмән аврхар седснь, әмән геех. Мини төлә әмән гееснь, әмән аврх. 40Тадниг седклдән орулдгнь, Намаг седклдән орулна. Намаг орулснь Бийм Илгәсиг орулна. 41Әәлдәчиг әәлдәч гиҗ седклдән орулдг күн әәлдәчин ачар ачлгдх. Чик седклтә күүг чик седклтә гиҗ седклдән орулдг күн тер күүнә ачар лавта ачлгдх. 42Тер учрар кен хамгин бичкниг Мини сурһульч гиҗ киитн ус чигн өгч, ундынь хәрүлхлә, эврәннь ачан лавта авх гиҗ Би үнәр таднд келҗәнәв.


### 11


1Эврәннь арвн хойр сурһульчнртан сурһмҗ өгәд, үгән төгсәһәд, Исус хотн болһнар сурһхар болн Бурхна ном делгрүлхәр һарч йовв.


Исус болн уснд кирслдг Йохан


2-3Христосин күцәсн үүлмүдин тускар түүрмд бәәсн Йохан соңсад, хойр сурһульчнран Исус тал илгәһәд:

– Ирх зөвтә күн Та болҗахмт? Аль бидн талдан кү күләхмб? – гиҗ суртн! – гив.

4Исус:

– Йоханур хәрү ирәд чикәрн соңссан, нүдәрн үзсән медүлҗ келтн: 5Сохр күн үздг болна, доһлңгнь йосндан һазр ишкәд йовна, арсн өвчтәнь гемәсн цевргднә, дүлә күн соңсдг болна, өңгрснь босҗ әмдрнә, угатя әмтнд Сән Зәңг цәәлһгдҗ тархагдна. 6Нанд итксн күн итклән эс геехлә, буйн кишгтә болхмн, – гив.

7-8Тедн йовҗ одхла, Исус олн әмтнд Йохана тускар экләд келв:

– Эҗго көдә һазрур кениг хәләхәр тадн йовсмт? Салькнд нәәхлсн хулсигий? Кемр тиим биш болхла, кениг хәләхәр йовсмт? Байн үнтә хувц өмссн кү хәләхәрий? Байн хувц өмссн улс хаана бәәшңд бәәдмн. 9Кениг хәәҗ тадн одсмт? Әәлдәчиг? Э-э. Йохан әәлдәчәс деер күн гиҗ таднд келҗәнәв. 10Бурхна Бичгт иигҗ бичәтә: «Би Зәңгчән урдасчн илгәнәв. Тер Чини хаалһичнь белдх». Эн Йохана тускар бичәтә. 11Би үнәр келҗәнәв. Эн орчлң деер төрсн әмтн дунд Йоханас ик алдр күн уга бәәҗ. Зуг Теңгрин орнд бәәсн хамгин бичкнь терүнәс ик алдр. 12Уснд кирслдг Йохан Бурхна ном экләд тархасн өдрмүдәс эндр өдр күртл Теңгрин йосна өмнәс ик дән болҗана. Кесгнь күчәр энүг эзлҗ авх саната. 13Әәлдәчнр болн Закан Йоханас урд иргчин тускар келдг бәәсмн. 14Тедн Элья хәрү ирх гиҗ әәлдҗ келҗ. Эн әәлдхл Йохана ирлһнә тускар келҗ. Иткхәр седхлә, итктн. 15Мини келсн тускар сәәнәр ухалтн. 16Эн цагин үйнриг кенлә дүңцүлҗ болхмб? Эднтн талвңд суусн талдан бичкдүдт иигҗ хәәкрҗәсн бичкн күүкд мет: 17«Бидн таднд бүрә бүшкүрәрн айс татдг биләвидн. Тадн биилсн уга биләт! Бидн һашута ду дуулдг биләвидн. Тадн уульсн уга биләт!» 18Чаһр уудго, йосн хот иддго Йохан ирлә. Терүнә тускар хар сәкүстә күн гиҗ әмтн келнә. 19Би, Күмни Көвүн, ирв. Би чаһр уунав, йосн хот иднәв. Тиигхлә: «Хәләтн Энүг! Яһсн ик хотта, әркнч юмнв! Алв цуглулгчин, килнцтә улсин үрн!» – гиҗ тедн келнә. Зуг Бурхна цецн ухан кесн үүләрнь үзгддмн, – гив.


Сүзг уга хотн


20Исусин үзүлсн өвәрцин ик зунь үзсн хотн болһн килнцән үлдәҗ, Бурхнд итксн уга. Тер учрар Исус тедниг гемшәҗ иигҗ келв:

21– Хоразина әмтн, зовлңган эдлхит! Бетсәдин әмтн, зовлңган эдлхит! Танад учрсн Бурхна өвәрцс Тирин әмтн болн Сидона әмтн үзсн болхла, тедн кезәнәһә хар хувцан өмсҗ, толһадан үмс цацҗ, килнцәсн хольҗх билә. 22Тер учрар келҗәнәв, зарһин өдрт Тирәс болн Сидонас дор таднд му болх. 23Чи, Капернам хотнахн, тадниг теңгрт өргх гиҗ санҗант? Уга, үклин һазрт уңһах! Кемр Содомд танад учрсн өвәрцс лавта учрсн болхла, тертн ода күртл бүклдән бәәх билә. Тер учрар келҗәнәв таднд, 24Зарһин өдрт Содомас дор таднд му болх, – гив.


Нан тал ирхлә, амрад җирһәд бәәхит


25– Теңгрин болн һазрин Эзн, Аав Минь! Танд магтал өргҗәнәв! Та энүг цецн ухата номта әмтнәс нууһад, эгл бичкдүдт секҗ цәәлһвт! 26Аав Минь, цуг энүнәс Тана цаһан саната дурн үзгдҗәнә. 27Эцкм бәәсән Нанд даалһв. Теңгрин Эцкәс даву сәәнәр Көвүһән ямаранынь күн медхш. Көвүнәс даву сәәнәр Эцк ямаранынь күн медхш. Көвүн олн әмтнәс онц улсиг йилһҗ авад, Эцкин тускар медүлнә. 28Күнд аца үүрч муурснь Нан тал иртн! Би тадниг төвкнүлхүв. 29Мини ацаг ээм деерән үүрәд, Нанас сурһмҗ автн. Юңгад гихлә, Би номһн төвкнүн седклтәв. Тадна седкл чигн амрад җирһәд бәәх! 30Мини номиг дахлһн – күнд юмн биш, Мини ацан гиигн.


### 12


Бемб өдрин тускар


1-2Энүнә хөөн бемб өдрлә Исус тәрсн тәрәһәр йовҗ йовла. Сурһульчнр өлсәд, тәрәнә толһас таслад идцхәв. Паршмуд энүг үзәд:

– Хәлә, Чини сурһульчнр бемб өдрт кех зөв уга юмиг кеҗәнә, – гиҗ келцхәв.

3– Өлсҗ йовсн Давид эврәннь үүртән ю кесинь умшсн угавт? 4-5Давид Бурхна герт орад, Бурхна өмн тәвсн өдмг теднлә хувалцҗ идв. Тер өдмгиг һанцхн гелңгүд иддмн. Сүмд бемб өдрин йосиг эвдсн гелңгүдиг бурушахш, гисиг Мошен заканд тадн умшсн угавт? 6Медҗ автн: энд сүмәс деер күн бәәнә. 7Кемр тадн «Бәрц бәрхин ормд өршәңгү болтн», – гисн үгмүдин чинринь медсн болхла, тадн буру уга әмтиг гемшәхн уга биләт. 8Яһад гихлә, Күмни Көвүн бемб өдрин Эзн мөн, – гиҗ Исус теднд хәрү өгв.


Әмн уга һарта күүнә тускар


9Тендәс һарад Исус хурлур ирв. 10Тенд әмн уга һарта күн бәәҗ.

– Бемб өдрлә кү эдгәх зөв бәәнү? – гиҗ Исусас зәрм әмтн сурцхав. (Терүг гемшәх учр хәәһәд тедн сурҗ.)

11– Кемр ор һанцхн хөөнтн бемб өдрлә нүкнд унҗ одхла, тадн хөөһән үлдәлго, нүкнәснь татҗ авхм бишвт? 12Күн болхла хөөнәс деер биший? Тиим эс мөний? Тер учрар закаһар бемб өдрлә күн сә кех зөвтә, – гиҗ Исус хәрү өгв.

13Цааранднь Исус әмн уга һарта күүнд:

– Һаран суңһ! – гив.

Тернь һаран суңһв, һарнь дарунь эдгәд одв. 14Паршмуд болхла хурлас һарч йовад, Исусиг яһҗ хорлҗ уга кехән селвлцхәв.


Бурхна онц йилһҗ авсн зарц


15Энүг медчкәд Исус тендәс әрләд йовҗ одв. Олн әмтн Исусин ардаснь дахҗ йовцхав. Исус тедниг цугинь эдгәһәд:

16– Мини тускар күүнд бичә келтн, – гиҗ әмтнәс үг авв.

17Эшья әәлдәчәр дамҗҗ келсн эн үгмүд күцәхин төлә тер йовдл учрв: « 18Мини онц йилһҗ авсн Хәәртә Зарц эн! Мини седклин байр эн! Эврәннь Әрүн Сәкүсән Энүнд белглҗ өгчәнәв! Эн келн әмтн болһнд Аврлһна тускар зәңглҗ келх! 19Күүнәс үг булалдҗ, уульнц болһнд дууһан өргҗ, үгән хәәкрҗ төрүц аман секшго. 20Унҗсн хулсиг хуһлшго, утан һарчах зулыг унтрашго. Үнн чик йосн орчлңд диилтл Эн төрүц зогсҗ амршго. 21Буру номта улс Терүнд нәәлх!»


Исус болн Баал-Зебүль


22Исусур нег сохр, келн уга күүг авч ирҗ. Тер хар сәкүснд эзлгдсн бәәҗ. Исус терүг эдгәв, өвчтә күн келдг, үздг болв. 23Әмтн алң болцхав.

– Энтн Давидин тохмта күн биший? – гиҗ тедн сурцхав. – 24Эрлгин, Баал-Зебүлин[6] күчн угаһар Энтн хар сәкүсдиг һарһҗ көөҗ чадшго билә, – гиҗ паршмуд әмтнә үг соңссн хөөн келцхәв. 25Паршмудын ухаһинь медәд, Исус:

– Кемр алвт болһн дотран дәәлдхлә, тер хоосрад ирх. Кемр балһсн болһн бүл болһн, дотран эс таархла, тер әңгрәд буурад одх. 26Тер учрар кемр эрлг эрлгиг көөҗ һарһхла, тер бийләһән дәәлдҗәх темдг. Тиигхлә алвтнь ормдан яһҗ торад бәәхмб? 27Кемр Би хар сәкүсдиг Баал-Зебүлин күчәр көөхлә, ямаран күчәр тадна көвүд хар сәкүсдиг көөдмб? Тер учрар тедн тадна зарһчнр болтха! 28Кемр Би Бурхна Сәкүсәр хар сәкүсдиг көөхлә, тертн Бурхна йосн ирснә темдг! 29Чидлтә күүг күләд уга бәәтл чидлтә күүнә герт орад, күн терүнә өлг-эдинь хулхалҗ чадхий? Эзинь күлсн хөөн күн терүнә геринь тонҗ, өлг-эдинь хулхалҗ чадх! 30Намаг эс дахсн күн Нанла сөрүд бәәнә. Нанла хурадго күн тарана. 31Тер учрар Би таднд келҗәнәв: Әмтнә килнцчн тәвгдх. Бурхиг му келдг күүнә гемньчн тәвгдх. Зуг Әрүн Сәкүсиг күн му келхлә, терүнә бурунь тәвгдшго. 32Кемр күн Күмни Көвүнә өмнәс үг келхлә, терүнә бурунь тәвгдх. Зуг күн Әрүн Сәкүснә өмнәс үг келхлә, терүнә бурунь өдгә цагтчн, иргч цагтчн төрүц тәвгдшго, – гиҗ келв.


Модн темсн хойр


33Сән темс авхин төлә сән урһцта модн кергтә. Му модн му темс өгнә. Модна сән мууһинь темсәрнь медгднә. 34Хойр көлтә моһа! Хар сана зүүһәд, сән үг яһҗ келҗ чаддмт? Седклд бәәсн юмн келн-амар дамҗҗ һардг эсий? 35Цаһан саната күн цаһан зөөрәсн цаһаһинь һарһна. Хар саната күн хар зөөрәсн харинь һарһна. 36Зарһин өдр ирхлә, санамр келсн үг болһнас көлтә күн тооцаһан өгх. 37Юңгад гихлә, келсн үгчн чини буруг болн буру угаг үзүлх, – гиҗ Исус келв.


Онц темдгин тускар


38– Багш, бидн Танас онц темдг үзх санатавидн, – гиҗ паршмуд болн ном цәәлһәчнр Исуст келцхәв.

39– Бурхн уга, хар саната үйнр онц темдг некәд бәәнә. Зуг Йона әәлдәчин темдгәс үлү онц темдг теднд үзүлгдшго. 40Йона теңгсин ик заһсна гесн дотр һурвн өдр болн һурвн сө бәәсн кевәр Күмни Көвүн һазр дор һурвн өдр болн һурвн сө бәәх. 41Зарһин өдрт Ниневин әмтн эн цагин үйнртә босад, эдниг гемшәх. Тедн Йонин келсн үгинь соңсад, килнцән хайцхав. Энд болхла, Йонас ик алдр күн бәәнә! 42Зарһин өдрт өмн үзгин һазрин хатн эн цагин үйнртә босад, эдниг гемшәх. Юңгад гихлә, тер ик холас Соломон хаана цецн уха авхар ирсмн билә. Энд болхла, Соломонас ик алдр күн бәәнә!


Хар сәкүсн хәрү ирҗәнә


43– Хар сәкүсн күүнә дотрас һарад, хатад хагсҗ одсн көдә эргәд, амрх орм хәәнә, зуг олхш. 44Тиигхлә тер: «Урдк бәәсн герүрн би хәрү йовнав», – гиҗ санад хәрү ирнә. Хәрү ирхләнь, эврәннь бәәсн герән цевр цер ахулчкснь, сул бәәсинь үзнә. 45Тиигхлә тер һарч йовад, бийәсн ик догшн хар сәкүсдиг дахулҗ авч ирнә. Тедн ирәд күүнә дотр бүүрлнә. Аштнь күн урдкас үлү му бәәнә. Эн цагин хар саната үйнрлә бас тиим юмн учрх! – гиҗ Исус келв.


Исусин эк болн дүүнр


46Исусиг олн әмтнлә күүндҗәхлә, Терүнә дүүнр эктәһән герин һаза зогсла. Тедн Исуста хамдан күүндхәр седҗ.

47– Тенд һаза эктн Тана дүүнртә зогсҗана, Танла күүндх саната, – гиҗ нег күн Исуст келв.

48-50– Мини эк гисн кемб? Мини дүүнр гисн кемб? – гиҗ тер күүнд хәрү өгәд, Исус хурһарн сурһульчнр тал зааһад, – Мини экм болн дүүнрм эн, Теңгрин Эцкимм заасинь күцәдгнь, Мини экм, ахнр-дүүнрм, – гив.


### 13


Тәрәчин тускар


1Тер өдр Исус гертәсн һарад нуурин көвәд одад суув. 2Өөрнь дала күн хурсн төләд Тер оңһц дотр орв. Әмтн нуурин көвәһәр зогсцхав. 3Исус үлгүрләд иигҗ келв:

– Нег күн тәрәһән тәрхәр йовҗ. 4Цацҗ йовсн тәрәнә экин зәрмнь хаалһ деер унҗ. Шовуд нисҗ ирәд, терүгинь чоңкад идчкнә. 5Зәрмнь чолута һазрт унна. Тенд һазр баһ болад, буудя дарунь босҗ урһна. Тедн һазрин гүүнд туссн уга. 6Нарн һарад тедниг шатачкна, урһмл хатҗ одна. Яһад гихлә, буудян уңгнь йосндан урһҗ чадсн уга. 7Зәрмнь хатханчг заагт унцхана. Хатханчг урһад, буудяг бүтәһәд дарна. 8Зәрмнь сән урһцта һазрт унцхана. Тедн зун, җирн, һучн холванд ик урһц өгнә. 9Мини келснә тускар сәәнәр ухалтн.

10Сурһульчнр Терүн тал өөрдәд:

– Та эднлә үлгүрәр юңгад келәд бәәдмтә? – гив.

11– Теңгрин йосна туск нууцин медрл таднд секгдлә. Эдн болхла медхш. 12Бәәснднь улм немгдх. Тер ик олзта болх. Угарад бәәснәснь бәәсинь булаҗ авгдх. 13Эдн нүдәрн хәләнә – үзхш. Чикәрн соңсна – соңсхш, медхш. Тер учрар Би эднлә үлгүрәр келҗ бәәнәв, – гиҗ Исус хәрү өгв. 14Бурхн Эшья әәлдәчәр дамҗҗ иигҗ келҗ: «Чикәрн соңсхит – медхн угат, нүдәрн хәләхит – үзхн угат. 15Яһад гихлә, ухантн тенҗ, чикнтн соңсдган уурч, нүднтн хаагдҗ. Кемр тадн нүдәрн үзәд, чикәрн соңсад, седкләрн медҗ авдг болсн болхла, тадн уха-санаһан Нанд өгх биләт, Би тадниг эдгәх биләв». Ода эн үгмүд бүтҗ.

16Нүднтн сәәнәр үздг төләд тадн буйн-кишгтәт! Чикнтн сәәнәр соңсдг төләд тадн буйн-кишгтәт! 17Үнәр келҗәнәв, кесг әәлдәчнр болн чик седклтә әмтн тадна үзҗәсн юмиг үзхәр седлә, зуг үзсн уга. Тадна соңсҗасн юмиг соңсхар седлә, зуг соңссн уга.


Тәрәнә туск үлгүрин тәәлвр


18-19– Соңстн! Тегәд тәрә тәрсн күүнә туск үлгүрин чинринь эн: күн Бурхна йосна тускар соңсна, зуг чинринь медхш. Эрлг ирәд, терүнә седклд тәрсн үгмүд булаһад авад йовҗ одна. Эн күн хаалһ деер тәрсн буудя мет. 20Чолута һазрт тәрсн буудя гиснь: бурхна үг соңсад, байртаһар седклдән багтадг күн. 21Зуг тер үг күүнә седклд гүүнәр эс орсн учрас тер бичкн зуурт иткҗәһәд, үгәс көлтә көөлһнә цаг ирхлә, иткдгән уурна. 22Хатханчг заагт унсн буудя гиснь: Бурхна үгиг соңссн күн. Зуг орчлңгин үүмлдәнәс көлтә болн һазрин зөөрт җилвтсн учрас тер үг олз өгхш. 23Урһцта һазрт унсн буудя гиснь: Бурхна йосна тускар соңсад, цугнь сәәнәр медҗ авдг күн. Тер олзта урһц зун җирн һучн холванд икәр өгнә.


Буг өвснә тускар


24Цааранднь Исус үлгүрләд иигҗ келв:

– Теңгрин йосн гисн эн: күн эврәннь һазртан сән урһцта цаһан буудя тәрнә. 25Сөөһәр цуһар унтҗасн цагт өшәтн ирәд, буудя заагт буг өвс хайҗ тәрәд йовҗ одна. 26Цаһан буудя босад урһад ирхлә, толһань йосндан дүүрәд ирхлә, буг өвсн бас энд-тенд үзгддг болв. 27Һазрин эзнә зарцнр терүн тал ирәд: «Ах Нойн, Та сән урһцта цаһан буудя тәрсн бишийт? Буг өвсн альдас һарч ирсмб?» – гиҗ сурцхав. 28«Энтн өшәтә күүнә кесн үүл», – гиҗ эзн хәрүднь келнә. «Бидн тиигәрән йовад, буг өвсиг таслад хайчкнавидн, зөвән өгит», – гиҗ тедн келцхәв. 29«Бәг. Бичә көндәтн! Буг өвс таслҗаһад, тадн эндүрәд цаһан буудяг таслчкхт! 30Тедн хамдан урһц хурах цаг күртл урһтха. Тәрәһән хурах цагтан түрүләд буг өвс таслҗ цуглулад, цугинь бооһад һалд шатачктн. Цаһан буудяг мини буудя хадһлдг хашад авч одтн, гиҗ хадачнрт закхв», – гиҗ эзн хәрү өгв.


Горчсин экнә тускар


31Исус теднд дәкәд үлгүрләд келв:

– Теңгрин йосн гисн эн: нег күн бичкн горчсин экиг авад һазрт тәрҗ. 32Эн экн наадк тәрәнә экнәс хамгин бичкн. Зуг урһад ирхләрн, наадк цуг урһмлас ик болна. Тер ик моднд хүврҗ одна. Теңгрин шовуд нисҗ ирәд, терүнә бүчрмүд деернь үүрән ясна.


Һуйр искәдг экнә тускар


33Исус дарук үлгүр келв:

– Теңгрин йосн гисн эн: күүкд күн һуйр искәдг эк авад, дөчн кило һуйрт элдәд тәвнә. Тер һуйр өсҗ одна.

34Цуг энүг Исус әмтнд үлгүрләд келдг бәәҗ. 35«Би үлгүр олзлад, орчлң үүдәгдсн цагас авн бәәсн нууциг эднд цәәлһҗ келҗ өгнәв», гисн әәлдәчнрәр дамҗҗ келсн үгмүд бүттхә, гиһәд Исус әмтнлә үлгүр угаһар иләр юм келдг уга бәәҗ.


Буг өвснә туск үлгүрин тәәлвр


36Цааранднь Исус әмтиг сулдхад, герүрн хәрв. Сурһульчнр Багш тал өөрдәд:

– Тәрән заагт урһсн буг өвснә туск үлгүр цәәлһҗ өгхнтн маднд, – гиҗ келцхәв.

37– Сән буудя тәрснь – Күмни Көвүн. 38Һазр гиснь, орчлң болҗана. Сән буудя – Теңгрин орна улс. 39Буг өвсн – эрлгин улс. Тедниг тәрснь – эрлг. Урһц хадҗ хуралһн – орчлңгин сүл өдр, тәрә хадҗ хурадгнь – Бурхна элчнр. 40Тегәд буг өвсн цуглулгдҗ һалд шатгдсн мет юмн орчлңгин сүл өдрт учрх. 41-43Күмни Көвүн эврәннь элчнрән илгәх, тедн Күмни Көвүнә орнас әмтиг килнцлә харһулсн, әмтнд му кесн күн болһниг йилһҗ авад, шачасн бешд авад хайх. Тенд әмтн ик зовлң эдләд, шүдән хәврҗ оркрҗ уульх. Энүнә хөөн Бурхнла седкләрн чик бәәдгинь эврәннь Эцкин орнд, нарн мет гилвкх. Мини келснә тускар сәәнәр ухалтн.


Бултулсн эрднин тускар


44Теңгрин йосн кеер нүкнд бултулсн эрднь мет: Нег күн терүг олҗ авад, хәрү ормднь булчкна. Теңкән уга байрлад, тер герүрн хәрҗ ирәд, бәәсн юман хулдад, эрднь бәәсн һазриг хулдҗ авна.


Сувсна тускар


45Теңгрин йосн гисн эн: Нег хулд кедг күн сән сувс хәәнә. 46Нег дәкҗ тер үнтә сувс олҗ авна. Тер күн йовад, бәәсн юман хулдад, сувсиг хулдҗ авна.


Гөлмин тускар


47Теңгрин йосн гисн эн: Заһсчнр теңгсин уснд гөлмән хаяд, зүсн зүүл заһс бәрҗ авна. 48Гөлмнь заһсар дүүрхлә, тедн гөлмән уснаснь татҗ авна, заһс болһниг шүүнә. Сәәнинь йилһҗ авад сав дүүргнә, мууһинь авад хайчкна. 49-50Тиим юмн орчлңгин сүл өдрт учрх: Бурхна элчнр һарч ирәд, чик седклтә әмтнәс мууһинь йилһҗ авад, ик шачасн бешд авад хайх. Тенд әмтн ик зовлң эдләд, шүдән хәврҗ оркрҗ уульх. 51Ода тадн цугинь медҗ аввт? – гиҗ Исус теднәс сурв.

– Ээ, медҗ аввидн, – гиҗ тедн хәрү өгв.

52– Тер учрар Теңгрин йосна сурһульч болсн ном цәәлһәч болһн эврәннь гертәс шин болн хуучн юмс һарһҗ йовсн эзн мет болна, – гиҗ Исус келв.


Исус Назарет гидг хотнд


53Үлгүрмүд келәд, үгән төгсәһәд, Исус цааранднь һарад йовв. 54Төрскн хотндан ирәд, Тер хурлд әмтиг сурһв. Цуһар терүг соңсад, ик гидгәр өврцхәв:

– Тиим ик күчн, цецн оюн уха эн альдас авсмб? 55Энтн модчин көвүн биший? Энүнә экиннь нерн Мирьям биший? Энтн Яков, Йосип, Шимон, Йуда гидг дүүнртә болх. 56Энүнә дү күүкд цугтан энд мана хотнд бәәдг биший?

57Энүнәс көлтә күн Исуст итксн уга.

– Әәлдәчиг күндлдго һазр уга. Зуг төрскн һазртнь болн өрк-бүлднь әәлдәчиг әәлдәчд тоолдмн биш, – гиҗ Исус әмтнд келв.

58Тедн эс итксн төләд Исус тенд өвәрц юм әмтнд үзүләд уга.


### 14


Йохана үклин тускар


1-2Тер цагт Һалильян хан Херод Исусин туск зәңг соңсад, эврәннь зарцнртан:

– Эн уснд кирслдг Йохан үкәрәсн босҗ ирв, тегәд чигн Эн тиим өвәрц юм кедг күчтә, – гиҗ келв.

3Херод эврәннь Пилип дүүһиннь гергн Херодидас көлтә Йоханыг цевәр күләд, түүрмд хайсмн. 4Юңгад гихлә, Йохан терүг саглҗ:

– Эн гергнлә бәәх чамд зөв уга, – гиҗ оньдин келдг бәәсмн.

5Түрүн бийд Херод терүг алхар седҗ, зуг әмтнәс әәһәд үкллә харһулсн уга. Әмтн терүг Бурхна әәлдәч гиҗ тоолдг бәәсмн. 6Херодын һарсн өдр темдглҗәсн цагт Херодидин күүкн гиичнрин өмн биилҗәсмн. 7Терүнә биилҗәсн би Херодт икәр таасгдад, тер андһарлад:

– Сурх юман сур. Би цугинь күцәсүв, – гиҗ күүкнд келв.

8Тер күүкн экиннь заасн үгәр:

– Уснд кирслдг Йохана толһаг тәвүр деер тәвҗ, нанд авч ир, – гиҗ келҗ.

9-10Хан гейүрҗ ухалҗаһад, зуг гиичнрин өмн тәвсн андһаран күцәхәр, тер күүкнә сурсн юмиг өгхәр, түүрмд суусн Йохана толһаг хәәчлә харһултн гиҗ зәрлг болв. 11Толһаг тәвүр деер тәвәд, күүкнд авч ирҗ, тернь экдән авад одҗ. 12Йохана сурһульчнр Йохана цогцинь авад оршасна хөөн Исусур ирәд учрсн йовдлын тускар келсмн.


Тавн миңһн кү цадхлһн


13Исус энүг соңсчкад, оңһц дотр сууһад, эҗго һазр хәәҗ йовсмн. 14Зуг олн әмтн энүг медчкәд, эврәннь хотнас һарлдад, Исусиг дахҗ йовһар йовсмн. Исус оңһцас һарад, һазр ишкәд, олн әмтиг үзҗ. 15Исус теднд сана зовҗ, өвчтә улсиг эдгәв. Ора болҗ одхла, сурһульчнр Исусур өөрдцхәв.

– Багш, энд эҗго көдә. Ора болҗана, әмтиг тәвчктн. Эдн эргндк хотн болһнар йовад, идх уух хотан бийдән хулдҗ авг, – гиҗ тедн келцхәв.

16– Эдниг йовулх керг уга, тадн бийстн эднд хот өгтн, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

17– Манад юмн уга. Тавхн өдмг, хойрхн заһсн, – гиҗ сурһульчнр келцхәв.

18– Түүгән Нан тал авч иртн, – гиҗ Исус келв.

19Исус әмтиг ноһан деер суулһад, тавн өдмг, хойр заһс авад, Бурхнд ханлт өргәд, өдмгиг хуһлҗ сурһульчнрт хуваһад өгв. 20Терүг күн болһнд түгәҗ өгцхәв. Цуһар хотан эдлҗ цадцхав. Энүнә хөөн үлдсн хот арвн хойр савд багтҗ. 21Күүкд улсиг, бичкн күүкдиг эс тоолхла, хот идснь тавн миңһн күн болҗ һарв.


Исус теңгсин усн деегүр йовҗана


22-23Энүнә хөөн тер дарунь Исус:

– Оңһц дотр орад, теңгс һатлҗ телтр көвәд күртн, – гиҗ сурһульчнртан закв.

Өөрк әмтән үлдәһәд, Исус һанцарн зальврхар уул деегшән давшҗ һарв. Асхн болад ирхлә, һанцарн үлдсн бәәҗ. 24Сурһульчнр йовсн оңһц көвәһәс хол бәәсмн. Ик салькн зөрүд өмнәснь үләһәд, усна дольган шуугад, оңһциг шивәд бәәв. 25Өр цәәхин өмн Исус сурһульчнр тал темцҗ усн деегүр йовҗ. 26Сурһульчнр Багшан усн деегүр йовҗ йовхинь үзәд, ик гидгәр сүрдцхәв.

27– Энтн ки үзгдл! – гиҗ тедн чочад хәәкрцхәв.

– Байрлтн! Бичә Нанас әәтн! Энтн бив, – гиҗ Исус тер дарунь ә һарв.

28– Деед Эзн! Кемр Та мөн болхла, усн деегүр Танур йовх зәрлг өгхнтн! – гиҗ Пётр Исуст келв.

29– Йов! – гиҗ Исус хәрү өгв.

Пётр оңһц дотрас һарад, усн деегүр Исус тал йовв. 30Зуг салькн шүрүтәһәр үләсинь медәд, Пётр әәһәд, уснд чивҗ:

– Деед Эзн минь! Намаг харсҗ авртн! – гиҗ хәәкрв.

31Исус һаран өгәд, терүг һараснь бәрәд, келв:

– Итклчн баһ бәәҗ! Юңгад маһдлад бәәнәч?

32Тедниг оңһц дотран орхла, салькн тогтнв. 33Тенд бәәсн сурһульчнр Исусин өмн өвдглҗ сөгдв.

– Та үнәр Бурхна Көвүн мөнт! – гиҗ тедн келцхәв.


Өвчтә әмтиг Генесәретд эдгәлһн


34-35Нур һатлҗ йовад, тедн Генесәрет һазрин көвәд өөрдҗ ирцхәв. Энүгинь медчкәд, тер бәәрн әмтн эргндән бәәсн күн болһнд зәңгләд, кесг өвчтә улсиг Исус тал авч ирцхәв. 36Тедн Исусин хувцна хормаднь күрх зөв сурцхав. Хормаднь күрсн әмтн тер дарунь эдгдг болв.


### 15


Өвк эцкнрин ном


1Тер цагт Ерусалимас Исус тал паршмуд болн закана багшнр ирцхәв.

2– Чини сурһульчнр өвк эцкнриннь заңшалан эвдҗәнә, тедн хотыннь өмн һаран уһахш, – гиҗ тедн келцхәв.

3– Юңгад тадн бийстн тана заңшалас көлтә Бурхна заавриг эвдәд бәәнәт? 4«Эк эцк хойран күндлҗ тевч», «Эк эцк хойран му келсн күн үкх зөвтә» гиҗ Бурхн келсмн. 5-6Зуг тадн әмтиг: «Эврәннь зөөрәсн эк-эцкдән өглго Бурхнд нерәдҗ өгдг күн, эк-эцкдән туслҗ тевчх йоснас сулдна» гиҗ дасхнат. Тиим кевәр тадна заңшал Бурхна заавриг уга кенә. 7Тадн хойр чирәтә улст! Тадна тускар Эшья әәлдәч чик келҗ: « 8Эн улс хоосн амарн Намаг күндлнә. Теднә зүркнь Нанас хол бәәнә. 9Эдн күүнә ухалҗ һарһсн номиг Бурхна ном гиҗ дасхна. Эднә сөгдлһн юмн биш», – гиҗ Исус хәрү өгв.


Бузрдуллһна туск ном


10-11Әмтиг дуудҗ авад Исус:

– Соңсад медҗ автн! Амар орсн юмн биш, амар һарсн юмн лавта күүг бузрдулна, – гив.

12– Тана үгмүд паршмудыг һундасинь Та меднт? – гиҗ сурһульчнр Исус тал өөрдәд келцхәв.

13-14– Мини Теңгрин Эцкин эс тәрсн урһмл болһн уңгтаһинь хамднь таслҗ хайгдх. Тедн эврәннь хаалһарн йовтха! Тедн сохр әмтнә сохр залачнр. Сохр сохран көтлҗ йовхла, лавта нүкнд унх! – гиҗ Исус хәрү өгв.

15– Эн үлгүрин тәәлвринь маднд келҗ өгит, – гиҗ Пётр сурв.

16– Тадн чигн мини келсим медҗ авсн угавт? 17Амар орсн юмн геснд орад, һазаран һарч одна. 18Амар һарсн юмн күүнә седкләс һарад, күүг бузрдулдг мөн. 19Юңгад гихлә, күүнә седкл дотрас хар санан, аллһн-буллһн, күүнә авальта дерән негдүлһн, аля йовдл, хулха, худл герчллһн, хов зөөлһн һарна. 20Цуг эн күүг бузрдулна, зуг кемр күн хотын өмн һаран эс уһахла, тертн күүг бузрдулхш.


Буру номта күүкд күүнә сүзг


21-22Цааранднь Исус Тир болн Сидон һазр эргәд йовсмн. Тер бәәрн Кенаана күүкд күн Исус тал ирв.

– Деед Эзн, Давидин Көвүн![7] Намаг хәәрлит! Мини күүкн догшн хар сәкүснд эзлгдҗ. Тер дегд зовҗана! – гиҗ күүкд күн хәәкрв.

23Зуг Исус ә һарсн уга.

– Буйн болтха! Энүг цааран йовултн! Энтн мадниг дахҗ йовад, хәәкрәд бәәнә, – гиҗ сурһульчнр Исус тал өөрдҗ келцхәв.

24– Бурхн Намаг төөрсн хөд мет Израилин әмтн тал илгәв, – гиҗ Исус хәрү өгв.

25– Деед Эзн минь! Нанд нөкд болыт! – гиҗ күүкд күн саак ээрв.

26– Үрнәсн өдмг булаҗ авад, нохад хайхла, сән юмн биш, – гиҗ Исус келв.

27– Тиим-тиим, Деед Эзн минь, зуг Эзнә ширәһәс унсн хотын шавхрнь нохас иднә, тиим эсий? – гиҗ күүкд күн хәрүднь келв.

28– Чини сүзг ик! Эгч, чини сансн санаһар болтха! – гиҗ Исус келв.

Тер агчмд күүкн эдгәд одв.


Исус дала өвчтә әмтиг эдгәҗәнә


29Исус Һалилья нуурин көвәһәр йовҗ йовла. Тер уул деер һарад суув. 30Кесг доһлң, сохр, эрмдгтә, келн уга болн нань чигн улсиг Исус тал авч ирәд көлднь тәвцхәв. Исус тедниг эдгәв. 31Келн угань келнд орад, эрмдгтәнь эдгәд, доһлңгнь йосндан йовдг болад, сохрнь үздг болв. Тер йовдлыг олн әмтн үзәд йир икәр өврцхәв. Тедн Израилин Бурхиг магтҗ ханлт өргцхәв.


Дөрвн миңһн кү цадхлһн


32– Эн әмтнд Би сана зовҗанав, эдн һурвн өдрт Нанла бәәлә, хотнь чилҗ. Эдниг цадхал уга тәвхән седҗәхшв. Хаалһд эднд му болвза, – гиҗ Исус сурһульчнран дуудҗ келв.

33– Эн эҗго көдәд эн олн әмтиг цадхах тиим дала өдмг альд бәәх билә? – гиҗ сурһульчнр Багштан хәрү өгв.

34Исус:

– Кедү өдмгтәвт? – гиҗ сурв.

– Долахн өдмг болн цөөкн бичкн заһсн бәәнә, – гиҗ тедн хәрү өгв. 35-36Исус әмтиг һазрт суулһад, долан өдмг болн заһс авад, Бурхнд ханлт өргв. 37-39Дәкәд өдмгиг хуваһад, сурһульчнртан түгәҗ өгв, тедн әмтнд хуваҗ өгв. Әмтн хотан эдләд цадцхав. Дәкәд үлдсн хот долан савд цуглулцхав. Күүкд улсиг болн бичкдүдиг эс тоолхла, хот эдлҗәснь дөрвн миңһн күн бәәҗ. Исус әмтиг тәвәд, оңһц дотран орад, Магадан һазрур темцҗ йовв.


### 16


Онц темдгүдиг неклһн


1Исус тал паршмуд, цадукмуд ирцхәв. Тедн Исусиг сөрхәр Бурхна онц темдг маднд үзүл гиҗ некҗ сурцхав.

2– Өдр чилҗ йовхла, теңгр улавтрад ирхлә, тадн маңһдур сән өдр болх гинәт. 3Өрүн өрлә теңгр темәнә үүләр бүркгдхлә, эндр хурта салькта өдр болх гиҗ келнәт. Теңгр хәләһәд, тадн өдрин бәәдл тааҗ келҗ чаднат, зуг өдгә цагин темдгинь цәәлһҗ медҗ чадхшит. 4Хар саната, Бурхн уга үйнр! Онц темдгүд сурнат, зуг әәлдәч Йонин темдгәс даву талдан темдг тадн төрүц үзшгот, – гиҗ Исус хәрү өгәд, тедниг үлдәһәд цааран йовҗ одв.


Паршмудын болн цадукмудын искәдг экнә тускар


5Сурһульчнр нуурин телтр көвәд оңһцар усчад ирцхәв. Тедн хотан авхан мартчксн бәәҗ.

6– Паршмудын болн цадукмудын искәдг экнәс бийән саглҗ йовтн, – гиҗ Исус теднд келв.

7– Мадниг өдмг эс авснд эн тиигҗ келҗәнә, – гиҗ сурһульчнр хоорндан уха-санаһарн хувалцв.

8Исус түүгинь медчкәд:

– Ю ухалҗахмт? Өдмг эс авсндан зовҗахмт? Баһ итклтә улс! 9Ода күртл юм меддго юмс бәәсмтә? Тавн миңһн күүнд күрсн тавн өдмгин тускар мартчквт? Кедү сав хот цуглулвт? 10Дөрвн миңһн күүнд күрсн долан өдмгин тускар бас мартсн болхговт? Кедү сав хот тадн цуглулвт? 11Би өдмгин тускар келҗәхшв. Паршмудын болн цадукмудын искәдг экнәс бийән саглтн, – гив.

12Тиигхлә Исусиг өдмгин экнәс биш паршмудын болн цадукмудын дасхҗах номас бийән саглтн гисинь сурһульчнр лавта медҗ авцхав.


Пётр Исусиг Бурхна илгәсн Аврач гинә


13Исус Пилипин Кесәрья хотна һазрур ирәд:

– Күмни Көвүг әмтн кенд тоолҗахмб? – гиҗ эврәннь сурһульчнрас сурв.

14– Зәрмнь Таниг – уснд кирслдг Йохан гинә, зәрмнь Элья әәлдәч, наадкснь болхла, – Еремья эс гиҗ әәлдәчин негнь гинә, – гиҗ тедн хәрүднь келцхәв.

15– Тадн Намаг кен гиҗ санҗанат? – гиҗ Исус сурв.

16– Та әмд Бурхна Көвүнт. Та Бурхна илгәсн Аврач, – гиҗ Шимон Пётр хәрүднь келв.

17-19– Чи Йонин көвүн Шимон буйн-кишгтә күнч, юңгад гихлә, әмтн биш, Теңгрин Эцкм мини тускар чамд секҗ келсмн. Тер учрар Би келҗәнәв чамд. Чи – Пётр[8], эн чолун деер Би эврәннь хург тогтанав. Үклин һазрин күч чигн эн хургиг диилҗ чадшго. Би чамд Теңгрин йосна түлкүринь өгнәв. Эн һазр деер чини хөрсн юмн теңгр деер хөргдх. Эн һазр деер чини зөвшәрсн юмн теңгр деер зөвшәргдх.

20Цааранднь Исус:

– Намаг Бурхна илгәсн Аврач гиҗ бичә күүнд келтн, – гиҗ сурһульчнртан закв.


Исус эврәннь үклин тускар келҗәнә


21Тер цагас авн Исус:

– Би Ерусалимд одх зөвтәв, тенд толһачнрин, ах гелңгүдин болн ном цәәлһәчнрин һарас ик зовлң эдлхв. Намаг Ерусалимд әмнәсм хаһцулх, зуг һурвдгч өдртнь Би әмдрхв, – гиҗ сурһульчнртан ил келдг болв.

22– Деед Эзн, Бурхн Таниг гетлгтхә! Тиим юмн бичә болтха! – гиҗ Пётр Исусиг хооран дуудад, зөрц келв.

23– Әрл цааран, эрлг! Чи Мини хаалһд харш болҗанач. Чи Бурхна санаһар биш, әмтнә санаһар бәәнәч, – гиҗ Исус Пётрт хәрү өгв.

24– Намаг даххар седсн күн эврәннь хаалһан үлдәһәд, кирсән авад, Бийм дахтха! 25Юңгад гихлә, әмән хармнсн күн әмән геех. Зуг Мини төлә әмән өгсн күн әмән харсҗ аврх. 26Күн делкә эзлҗ авсн бийнь зуг әмән геехлә, ямаран олз терүнд бәәх билә? Эврәннь әмән күн юуһар хулдҗ авхмб? 27Эцкиннь туурмҗин толянд Күмни Көвүн элчнртәһән ирх. Тегәд күн болһнд кесн үүләрнь өггдх. 28Би үнәр келҗәнәв, ода энд зогсҗасн тадн дундас зәрмнь Күмни Көвүг ирәд эн орчлңгиг залҗ йовхинь эс үзтл өңгршго, – гиҗ Исус сурһульчнртан келсмн.


### 17


Исусин хүврлһн


1-2Зурһан өдр давсна хөөн Исус һанцхн Пётриг, Яковиг болн терүнә Йохан гидг дүүг авад ик уул темцҗ дахулв. Генткн терүнә бәәдл-зүснь хүврәд, чирәнь герл асҗ, нарн мет гилвкв. Хувц-хунрнь герл мет цәәв. 3Генткн Моше Элья хойр үзгдәд, Исуст үг келәд күүндцхәв.

4– Деед Эзн, ямаран сән энд! Би энд һурвн сег татх болвзав? Негинь Чамд, дарукнь Мошед, һурвдгчинь Эльяд, – гиҗ Пётр Исуст келв.

5Түүг үгән келҗәтл, генткн сәәхн герләр гилвксн үүлн теңгрәс бууҗ ирәд, тедниг бүркв.

– Эн Мини хәәртә Көвүн! Эн Намаг байрлулна! Энүнә үгинь соңстн! – гисн дун үүлн заагас соңсгдв.

6Энүг соңссн сурһульчнр сүмсән алдтл сүрдцхәв, тедн цуһар һазр элкдәд киисцхәв.

7– Бостн! Бичә әәцхәтн! – гиҗ Исус тедн тал өөрдәд, күн болһнд һаран күргв.

8Сурһульчнр толһаһан өргәд хәләхлә, Исусас даву талдан күн дәкҗ үзгдсн уга.

9– Күмни Көвүнә әмдрллһнә цаг эс иртл үзсн юман күүнд төрүц бичә келтн, – гиҗ Исус теднлә хамдан уул деерәс бууҗ йовсн цагт келв.

10– Багш, юңгад ном цәәлһәчнр түрүләд Элья ирх гиһәд келдмб? – гиҗ зууран сурһульчнр Исусас сурцхав.

11-12– Түрүләд Элья лавта ирҗ цугнь белдх зөвтә. Элья ирчксн билә гиҗ Би таднд келҗәнәв. Зуг күн терүг таньлго эврәһәрн кечкв. Тиим кевәр Күмни Көвүн әмтнәс көлтә ик зовлң эдлх, – гиҗ Исус хәрү өгв.

13Тиигхлә сурһульчнр Исусиг уснд кирслдг Йохана тускар келҗәхинь медцхәв.


Хар сәкүстә көвүг эдгәлһн


14Тедниг әмтнүр өөрдҗ ирхлә, Исус тал нег күн өөрдәд сөгдв.

15-16– Деед Эзн минь! Көвүһим өршәтн! Көвүм хар сәкүстә болсн учрас харһцдг гемтә болв. Тер шатҗ бәәсн һалд харһцҗ унад, уснд унад бәәнә. Басл икәр зовҗана. Би Тана сурһульчнриг эдгәтн гиҗ сурлав, зуг тедн көвүһим эдгәҗ чадсн уга, – гиҗ тер күн келв.

17– Яһсн иткл уга, килнцтә улсвт! Кедү цагтан би таднла бәәһәд иигҗ тесхмб? Көвүһән нааран авч иртн! – гиҗ Исус келв.

18Исус хар сәкүсиг хөрҗ көөв. Тер дарунь хар сәкүсн көвүнә дотрас һарв, көвүн эдгәд одв. 19Әмтн тарад йовҗ одсн хөөн сурһульчнр Исусас сурцхав:

– Мадн юңгад энүг көөҗ чадсн угавидн?

20-21– Итклтн баһ болад тадн энүг көөҗ чадсн угат. Кемр тадна иткл бичкәхән горчсин экн мет болсн болхла, тадн эн уулд ормасн көндрәд, цааран зогс гиҗ келсн болхла, эн уул ормасн көндрх билә. Тер учрар таднд эс кеҗ чаддго юмн уга болх билә, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Исус эврәннь үклин тускар дәкн тааҗ келҗәнә


22-23– Удл уга Намаг, Күмни Көвүг, әмтнә һарт өгәд әмнәсм хаһцулх. Би үкәд болв һурвдгч өдртнь босҗ әмдрхв, – гиҗ Һалилья һазрур йовсн цагт Исус сурһульчнртан келв.

Тедн Исуст санан зовҗ һашудад гейүрцхәв.


Орн-нутгудын улс: 1) Орчлңгин орн-нутгуд


24Тедниг Капернам хотнд ирхлә, Пётр тал Ерусалимин сүмин саңгин алв цуглулдг көдләчнр өөрдәд ирв.

– Тадна Багш сүмин саңгд алв өгнү? – гиҗ тедн сурцхав.

25– Өгнә, – гиҗ Пётр хәрү өгв.

Исус Пётрин герүр орҗ ирн:

– Шимон, юн гиҗ санҗанч? Эн орчлңгин хаадуд кенәс алв цуглулдв? Эврә улсас эс гиҗ хәр улсас? – гиҗ сурв.

26– Хәр улсас, – гиҗ Пётр хәрү өгв.

27– Тиигхлә эврәкснь алв өгдгәс сулдна. Зуг эн йосиг эвдшгоһар нур тал йовад, һахулян хаяд, түрүн харһсн заһс бәрҗ авад, амнь сек. Амнь секәд, нег цаһан мөңг олҗ авхч. Тер мөңг авад эднд өгчк. Тер чи бид хойрин алв болх.


### 18


2) Теңгрин орн-нутг


1Тер цагт Исус тал сурһульчнр ирәд:

– Теңгрин орнд хамгин икнь кемб? – гиҗ сурцхав.

2-3Исус бичкн көвүг дуудҗ авад, сурһульчнрин өмн зогсаһад:

– Кемр тадн хүврәд, үрдүдлә әдл эс болхла, Теңгрин орнд орҗ чадшгот гиҗ үнәр келҗәнәв. 4Бийән номһрулад, эн үрнлә әдл бичкн болҗ чадсн күн Теңгрин орнд хамгин ик болх. 5Мини нернә төлә иим бичкн үриг орулҗ авдг күн, тер намаг орулҗ авна.


Иткл эвдснә тускар


6Нанд итксн хамгин бичкн күүнә иткл эвдсн күүнд әмд бәәхин ормд теермин чолу күзүнднь бооһад, теңгсин гүүнд шивҗ хайхла, деер болх. 7Күүнә иткл эвдсн учрас әмтн муулян эдлх. Әмтн күүнә иткл эвдлго бәәхш. Зуг энүг кедг күн басл муулян эдлх. 8Кемр һарчн эс гиҗ көлчн иткл эвддг йовдлла харһулхла, тәәрәд цааран шивчк. Хойр һар көлтәһән мөңк һалд тусхин ормд өрәсн һар көлтәһән әмн җирһлд орсн деер. 9Кемр зүн нүднчн иткл эвддг йовдлла харһулхла, салһад авад шивчк. Хойр нүдтәһән мөңк һалд тусхин ормд өрәсн нүдтәһән әмн җирһлд орсн деер, – гиҗ Исус келв.


Төөрсн хөөнә тускар


10-11– Хәләтн, Нанд иткдг хамгин бичкн күүг бичә бастн. Теднә Бурхна элчнр Мини Теңгрин Эцкин өөр оньдин зогсна. 12Тадн ю санҗанат? Кемр нег күн зун хөөтә болад негинь геехлә, йирн йисн хөөһән уул заагт үлдәһәд, төөрсн хөөһән хәәхм, тиим эсий? 13Болв түүгән олҗ авсн цагтан йирн йисн хөөндән тиигҗ байрлл уга, олсн хөөндән теңкән уга байрлх, – гиҗ Би үнәр келҗәнәв. 14Тиим кевәр тадна Теңгрин Эцктн эврәннь хамгин бичкнән үкүлшгоһар седҗәнә.


Килнц кесн ах


15– Ахчн чини өмнәс килнц һарһхла, әмтнд медүллго терүн тал йовад, килнцин тускар чирәднь кел. Кемр үгичинь соңсхла, чи төөрсн ахан олҗ аввч. 16Кемр ахчн үгичинь эс соңсхла, «хойр эс гиҗ һурвн герчтә керг төр хаһлгдх зөвтә», гидг төләд нег эс гиҗ хойр кү авч ирәд, терүнә килнцин тускар кел. 17Кемр ахчн тедниг чигн эс соңсхла, хургт кел, кемр хургиг эс соңсхла, тер буру номта болн алв цуглулдг күүнлә әдл болв гиҗ сан. 18Үнәр келҗәнәв, эн һазр деер тадна хөрсн юмн теңгрт хөргдх, эн һазр деер зөвшәрсн юмн теңгрт зөвшәргдх. 19Эн орчлңд бәәсн тадн дундас хойрнь зөвшәрҗ ю эс сурв чигн Теңгрин Эцкм сурситн өгх, үнәр келҗәнәв. 20Кемр хойр эс гиҗ һурвн күн Мини төлә цуглрхла, теднә дунд Би бәәхв, – гиҗ Исус келв.


Күүнә гем тәвҗ өгдго зарцин тускар


21– Деед Эзн! Кемр ахм нанд гем кесн болхла, кедү дәкҗ би геминь тәвх зөвтәв? Дола дәкҗий? – гиҗ Пётр Исусас сурв.

22– Уга, долан биш, дал дәкҗ долан. 23Теңгрин йосн гисн эн: Нег хан эврәннь зарцнрин тооцаг шүүхәр седв. 24Мөңгнә тооцан эклхлә, терүн тал нег зарциг авч ирнә. Тернь кесг тербум арслң өртә бәәҗ. 25Өртә күн мөңгинь хәрү өгч эс чадхлань, эзн терүг гергтәһинь, гер-малтаһинь мухла кеҗ хулдад, өрән авхар шиидв. 26Зарц эзнәннь көлднь мөргәд:

– Буйн болтха! Дәкәд невчкн зуур күләҗәтн. Би өритн цугинь цуглулҗ өгчкнәв! – гиҗ сурв.

27Эзн зарцдан санань зовад, өринь хәрүләд тәвчкв. 28Энүнә хөөн зарц цааран һарч йовад, нег хамдан көдлҗәсн күүнлә харһв. Тернь зуухн цаһан мөңг өгх зөвтә бәәҗ. Зарц өртә күүг бахлураснь базһад:

– Өрим ас нааран! – гиҗ келв.

29Өртә күн өвдглҗ унад:

– Буйн болтха, күләҗә! Би удл уга өричинь өгчкнәв! – гиҗ ээрв.

30Зуг зарц терүг хәәрлл уга өринь эс өгтлнь түүрмд суулһна. 31Талдан зарцнр энүг үзәд, икәр уурлад, цугинь эзнд медүлнә. 32Тиигхлә эзн тер зарциг дуудҗ авад:

– Муульта мухла! Чи намаг ээрәд сурад бәәхлә, би чини өричинь хәрүлүв. 33Яһҗ би чамаг өршәләв, тиим кевәр чи өртә күүг өршәх зөвтә биләч, – гиҗ келв.

34Дәкәд эзнь ууртан бүтәд:

– Эн зарциг өрән эс өгтл засгла харһултн, – гиҗ талдан зарцнрт закв.

35Кемр тадн әрүн седкләрн ахиннь геминь эс тәвхлә, тиим кевәр Теңгрин Эцкм тадна гемитн тәвшго.


### 19


Закаһар саллһн


1-2Исус эврәннь үгән төгсәһәд, Һалильяс һарад, Йордана ца бәәсн Йудьян һазр темцҗ йовв. Терүнә ардаснь олн әмтн дахҗ йовцхав, Исус тедниг эдгәв.

3Исус тал паршмуд ирцхәв.

– Залу күүнд ямаран чигн учрар гергнәсн салх зөв Закан өгнү? – гиҗ тедн сөрҗ сурцхав.

4-6– Экн цагас авн Үүдәч «залу гергн хойриг үүдәҗ», гисиг умшсн бишвт? «Тер учрар күн һарһсн эк-эцкән үлдәһәд, авальтаһан ниилх, тедн хоюрн нег бий цогц болх». Тегәд хойр күн биш нег бий цогц болҗ тоолгдна. Бурхн ниилүлсн юмиг күн бичә салһтха, – гиҗ Исус хәрү өгв.

7– «Гергнәсн салхларн терүнд саллһна цаас өгәд тәвх кергтә» гиҗ юңгад Моше зәрлг өгсмб? – гиҗ тедн сурцхав.

8– Тадна зүркд хату болсн төләд Моше таднд авальтаһан салх зөв өгв. Экн цагт тиим юмн уга билә. 9Би болхла таднд келҗәнәв: күүнә залута дерән эс негдүлсн авальтаһан салад, талдан герг авсн залу күн күүнә гергтә дерән негдүлнә, – гиҗ Исус келв.

10– Кемр тиим юмн болхла, гер эс авхла деер болх, – гиҗ сурһульчнр Исуст келцхәв.

11-12– Эн үгмүд цуһар седклдән багтаҗ чадшго, болв Бурхна заясн әмтн багтаҗ чадх. Зәрм улс төрснәс авн, зәрмнь әмтнәс көлтә ясата болсн учрас гер авх арһ уга болдг. Зәрмнь болхла Теңгрин орна төлә шунҗ, гер авлго, тохман залһхш. Эн номиг багтаҗ чадх күн багтатха! – гиҗ Исус келв.


Исус болн бичкн күүкд


13Исус бичкн күүкдт һаран күргҗ, әдс өгтхә гисн седклтәһәр әмтн күүкдән авч ирҗ. Сурһульчнр болхла, тедниг тәвсн уга бәәҗ.

14-15– Бичә хөртн эдниг! Күүкд нан тал иртхә! Яһад гихлә, бичкдүдлә әдл улс Теңгрин орнд орх, – гиҗ Исус келәд, бичкдүдин толһад һаран күргв.

Энүнә хөөн Исус тер һазрас һарад цааран йовҗ.


Байн күүнә тускар


16Нег дәкҗ Исус тал нег баахн көвүн ирәд:

– Багш, мөңк җирһл эдлхин төлә ямаран сән юм би кех зөвтәв? – гиҗ сурв.

17– Сән юм кехин тускар Нанас юңгад сурнач? Һанцхн Бурхн сән. Кемр чи мөңк җирһл эдлхәр седхлә, Бурхна зааврмудыг күцә, – гиҗ Исус хәрүднь келв.

18– Ямаран? – гиҗ тер сурв.

19– «Кү бичә ал», «залу гергн хойрин итклиг бичә эвд», «хулха бичә ке», «күүнә тускар худлар бичә герчл», «эк-эцк хойран күүндлҗ тевч», «хаҗудк күүнд бийтәһән әдл хәәртә бол», – гиҗ Исус хәрү өгв.

20– Би цуг энүг күцәдүв. Дәкәд нанд ю кех кергтә? – гиҗ баахн көвүн сурв.

21– Кемр буйн төгс күн болхар седхлә, йовад эврәннь зөөрән хулдад, мөңгинь угатя улст түгәһәд өгчк. Тиигхлә, теңгрт байн зөөртә болхич. Аш сүүлднь Нан тал ирәд, Намаг дахад йов, – гиҗ Исус келв.

22Көвүн Исусин үгинь соңсчкад, икәр гейүрәд үлдв. Тер ик байн күн бәәҗ.

23-24– Үнәр келҗәнәв, байн күүнд Теңгрин орнд орхд басл берк юмн. Дәкәд болхла, байн күн теңгрин орнд орснд орхнь темән зүүнә сүвәр орсн амр, – гиҗ Исус сурһульчнртан келв.

25Энүг соңссн сурһульчнр дегд икәр өврцхәв.

– Тиигхлә кен әмән аврҗ чадхмб? – гиҗ тедн сурцхав.

26– Күн әмән аврҗ чадшго, Бурхн күүнә әм аврҗ чадх, – гиҗ Исус теднүр ширтҗ хәләһәд келв.

27– Бидн бәәсән үлдәһәд, Таниг дахҗ йовхинь Та үзәд бәәнәлмт? Ода олзнь ямаран болхмб? – гиҗ Пётр Исусас сурв.

28-30– Орчлң шинәр үүдхлә, Күмни Көвүн теңгрин туурмҗин ширәд суухла, тадн, Намаг дахсн сурһульчнр, Израилин арвн хойр уңг-тохм зарһла харһулхар арвн хойр ширә эзлҗ суухит. Мини төлә герән, ах-дүүнрән, эк-эцкән, үрдән, төрскн һазран үлдәсн күн болһн зун холван ик олз авх. Цагнь ирхлә, мөңк җирһл эдлх. Зуг хамгин түрүңкнь хамгин сүүлңкнь болх. Сүүлңкнь – хамгин түрүңкнь болх.


### 20


Уста үзмин көдләчнр


1– Теңгрин ориг юунла дүңцүлҗ болхмб? Үлгүрлхд: Нег герин эзн өрүн өрлә босад, эврәннь уста үзм тәрсн һазрт көдлх көдләчнриг нәәмәдлхәр йовсмн. 2Өдрт нег цаһан мөңг авхит гиҗ тер көдләчнрлә бооцад, уста үзм урһсн һазрур илгәв. 3Өрүн йисн часла тер базрин талвңд ирәд, көдлмш уга зогсҗасн әмтиг үзв. 4Эзн теднд:

– Тадн бас мини уста үзм урһдг һазр тал йовтн, Би тадна көдлмшин көлситн өгхв, – гив.

Тедн йовцхав. 5Һал үдлә арвн хойр часла, һурвн часла бас тер тиигв. 6Тавн час болад ирхлә, тер дәкәд базрин талвңд ирәд, тенд зогсҗасн әмтиг үзәд:

– Өдрин дуусн көдлмш угаһар ю хәәҗ энд зогсҗахмт? – гиҗ сурв.

7– Маднд күн көдлмш өгчәхш, – гиҗ тедн хәрү өгцхәв.

– Тадн бас мини уста үзм тәрсн һазрур йовцхатн, – гиҗ эзн келв.

8Асхн болад ирхлә, эзн эврәннь һардачдан келҗәнә:

– Көдләчнриг цуглулад, көлсинь өгәд йовулчк. Экләд сүл ирсн көдләчнрт мөңгинь өг, дәкәд түрүн ирсн көдләчнрт җалвинь өгчк.

9Асхн тавн часла ирсн көдләчнр ирәд, күн болһн нег цаһан мөңг авцхав. 10Түрүн ирсн көдләчнр энүнәс ик мөңг авх саната бәәҗ. Зуг эдн бас нег цаһан мөңг авв. 11Мөңгән авчкад, тедн эзнд:

12– Сүл ирсн көдләчнр негхн час көдлв. Чи болхла, тедниг маднла әдлцүлвч. Бидн өдрин дуусн нарнд шатад көдлвидн, – гиҗ һундл өргҗ келцхәв.

13Зуг эзн негнднь иигҗ келв:

– Би чамаг өөлүлсн угав, нөкд минь, чи нанла нег цаһан мөңгәр көдлмш кенәв гиҗ эс келлчи? 14Көлсән авад хәр цааран. Би болхла сүл күүнд бас нег цаһан мөңг өгх санатав, 15би мөңгән эврәннь дурарн күүнд өгх зөв угавий? Намаг өгәнч гиһәд, чи үлү үзҗәнчи?

16Тиигәд сүүлңкнь түрүңк болх, түрүңкнь сүүлңк болх.


Исус эврәннь үклин тускар һурвдад келҗәнә


17Исус Ерусалим балһснур темцҗ йовад, арвн хойр сурһульчнран әмтнәс хооран дуудҗ авад:

18– Ода бидн Ерусалим балһснур йовҗанавидн. Күмни Көвүг ах гелңгүдин болн ном цәәлһәчнрин һарт бәрүлх, тедн Терүг цааҗла харһулхар шиидх, буру номта улсин медәнд өгх. 19Тедн наад бәрәд, малядҗ цокад, кирсд хадасар хадҗ алулх. Болв тер һурвдгч өдртнь әмдрх, – гиҗ Исус теднд онц келв.


Экин эрлһн


20Дәкәд Зебедана гергн көвүдтәһән Исус тал өөрдҗ одад сөгдв. Тер Исусас юм сурхар седҗ.

21– Юн кергтәв танд? – гиҗ Исус сурв.

– Тана орнд эн мини хойр көвүн Тана хаана ширән өөр суух гиҗ үгән өгтн. Негнь – барун талд, дарукнь зун талд суутха! – гиҗ тер күүкд күн келв.

22– Тадн ю сурҗахан эврән медҗәхшит! Мини үзх зовлңгиг тадн дааҗ чадхийт? – гиҗ Исус теднәс сурв.

– Чадхвидн, – гиҗ тедн хәрү өгв.

23– Мини зовлңгиг та хойр даахит, зуг Мини барун эс гиҗ зүн һартм суух зөв Би өгдгов. Эцкимм заасн әмтн тенд суух.

24Наадк арвн сурһульчнр энүг соңсчкад, ах-дү хойриг гемшәцхәв. 25-28Зуг Исус:

– Буру номта хаадуд әмтән даҗрдгинь, нойдуднь әмтн деер эзн болдгинь тадн меднәлмт. Тадн дунд тиим юмн болх зөв уга. Күмни Көвүн әмтиг зархар биш Бийнь теднд заргдхар ирҗ. Тер олн әмтиг килнцәснь сулдххин төлә әмән өгх зөвтә. Тиим кевәр тадн тиигтн: тадна дундас алдр болхар седснь тана зарц болтха. Ахлач болхар седснь мухла болтха, – гиҗ келв.


Хойр сохр күүг эдгәлһн


29-30Тедн Ерихог үлдәһәд һархла, олн әмтн ардаснь дахҗ йовцхав. Хаалһин амнд хойр сохр күн суусн бәәҗ. Тедн Исусиг хаҗуһарнь йовҗ йовхинь соңсад:

– Деед Эзн! Давидин Көвүн мадниг өршәһич! – гиҗ хәәкрцхәв.

31Әмтн тедниг хөрәд, дууһан таттн гиҗ келцхәв, зуг тедн улм чаңһур:

– Деед Эзн! Давидин Көвүн мадниг өршәһич! – гиҗ хәәкрцхәв.

32– Нанас таднд юн кергтә? – гиҗ Исус зогсад тедниг дуудҗ келв.

33– Деед Эзн! Мана нүднд хара орулыч! – гиҗ тедн сурцхав.

34Исус теднд сана зовад, нүднднь һаран күргв. Агчмин зуур тер хойр күүнә нүднд харан орв, тедн Исусиг дахҗ йовцхав.


### 21


Ерусалим балһснд байрта орҗ ирлһн


1-3Ерусалимур өөрдҗ ирәд, Олив уулын ташуд бәәсн Бетпәг тал күрсн цагла Исус хойр сурһульчнриг илгәһәд келв:

– Эн өмнтн бәәсн хотнур йовтн. Тенд уята баахн элҗгниг эктәһән зогсҗахинь тадн үзхит. Боодһаһинь тәәләд, тедниг нааран көтлҗ авч иртн. Кемр эзнь таднас юңгад малм авчахмт гиҗ сурхла, эдн Деед Эзнд кергтә болҗана, удл уга хәрү илгәх гитн.

4-5– Ерусалим хотнахнд келтн! Тана номһн заңгта хаантн элҗгн деер, баахн элҗгн деер сууһад аашна![9] – гисн әәлдәчин үг бүттхә гиҗ тиим юмн учрсмн.

6-7Сурһульчнр йовад, Исусин келсиг цугинь күцәв. Баахн элҗгниг эктәһинь авч ирәд, деернь хувцан хаяд, Исусиг суулһв. 8-9Йовсн хаалһднь олн әмтн өмсҗ йовсн хувцан делгҗ хайцхав. Зәрмнь моддын ноһан бүчрмүдинь таслад, хаалһднь хайцхав.

– Давидин Көвүн тууртха! Деед Эзнә нерн деерәс ирснь әдстә болтха! Бурхн тууртха! – гиҗ Исусин өмн ард бийднь йовсн олн әмтн хәәкрсмн.

10Исусиг Ерусалим балһснд орҗ ирхләнь, балһснд бәәсн олн әмтнә зүркнь догдлв.

– Энтн кен гидг күмб! – гиҗ тедн хоорндан сурцхав.

11– Эн Һалилья һазрин Назаретас ирсн Исус гидг әәлдәч, – гиҗ зәрм әмтн хәрүднь келдг бәәҗ.


Исус һол сүмд


12Исус һол сүмд ирәд, юм хулдҗ авчасн болн хулд кеҗәсн улсиг һарһҗ көөв. Мөңг сольдг улсин ширәһинь, көглҗрһ хулддг әмтнә сандлынь көлврүләд хайчкв.

13– «Мини герм – мөргүлин гер болҗ нерәдгдх», – гиҗ Бурхна Бичгт бичәтә. Тадн энүгәр «деермчнрин бәәр кеҗит!» – гиҗ Исус теднд келв.

14Һол сүмд Исус тал сохр, доһлң әмтн өөрдцхәв, Исус тедниг гемәснь эдгәв. 15Ах гелңгүд, ном цәәлһәчнр Исусин кесн өвәрцсиг үзәд, «Давидин Көвүн тууртха!» – гиҗ хәәкрсн бичкн күүкдиг үзәд, хорнь буслад уурлцхав.

16– Эдниг ю келҗәхинь чи соңсҗанчи? – гиҗ тедн Исусас сурцхав.

– Соңсҗанав, «Чи үрдүдин болн нилхдин амар бийдән магтал өргләч!» – гисинь умшсн уга биләт? – гиҗ Исус хәрү өгв.

17Цааранднь Исус тедниг үлдәһәд, балһснас һарад, Бетәнья гидг хотнд одад, тенд хонсмн.


Инҗр модыг харалһн


18Өрүн босад Исус хәрү Ерусалим балһснур йовҗ йовла, зууран геснь өлсв. 19Хаалһин амнд урһҗасн инҗр модыг үзәд Исус өөрдв. Зуг хамтхаснас даву юм эс үзсн учрас:

– Чини бүчр деер дәкҗ темсн бичә урһтха! – гиҗ келв.

Тер дарунь инҗр модн хагсад хумхарҗ одв. 20Энүг үзсн сурһульчнр ик гидгәр өврцхәв.

– Эн модн тиим шулун юңгад хагсҗ одсмб? – гиҗ тедн сурцхав.

21-22– Үнәр келҗәнәв. Кемр тадн маһдл угаһар иткхлә, тадн Мини кеснәс үлү юм кеҗ чадхит. «Ормасн көндрәд, теңгсин уснд ун!» – гиҗ эн уулд келхләтн, тадна келсәр болх. Кемр тадн иткхлә, зальврҗ ю эс сурв чигн сурсан авхит, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Исусин йосн


23Исус һол сүмд орад, әмтиг ном умшҗ дасххла, ах гелңгүд болн толһачнр Исус тал өөрдәд:

– Кенә йосар Чи тиигҗ кеҗәхмч? Кен чамд тиим йос өгв? – гиҗ келцхәв.

24-25– Би таднд бас нег сурвр өгнәв. Кемр тадн хәрүһинь өгхлә, Би таднд кенә йосар тиигҗ кеҗәхән бас келҗ өгнәв. Йохана кирсллһн альдас ирсмб, теңгрәсий эс гиҗ әмтнәсий? – гиҗ Исус келв.

Тедн хоорндан күүндцхәв, кемр «Теңгрәс» гихлә, тер: «Юңгад тадн Йоханд эс итквт?» – гиҗ сурх. 26«Әмтнәс» гихлә, эн улсас әәсн күрчәнә, юңгад гихлә, цуһар Йоханыг әәлдәч гинә.

27– Медҗәхшвидн, – гиҗ тедн хәрү өгцхәв.

– Тиигхлә кенә йосар тиигҗ кеҗәхән, Би таднд бас келшгов.


Хойр көвүнә туск үлгүр


28– Нег күн хойр көвүтә бәәҗ. Нег дәкҗ тер ик көвүндән:

– Көвүн минь, эндр уста үзм тәрсн һазрур йовад, көдлхнчн! – гинә.

29Тернь:

– Көдлшгов, – гиҗ келнә.

Зуг бәәҗәһәд, уха-санаһан сольҗ йовв. 30Эцк бичкн көвүндән бас тиигҗ келв. Тернь:

– Аав минь, ода йовнав, – гичкәд йовсн уга.

31Тадн ю санҗанат? Эн хойр көвүнәс кен эцкиннь үг соңссмб? – гиҗ Исус сурв.

– Түрүңкнь, – гиҗ тедн хәрү өгв.

– Үнәр келҗәнәв, алв цуглулгчнр болн хуульч күүкд улс таднас түрүн Бурхна орн-нутгт тусх. 32Юңгад гихлә, Йохан таднд чик хаалһ зааҗ ирсмн, зуг тадн терүнд итксн угат. Алв цуглулгчнр, хуульч күүкд улс болхла терүнд иткцхәв. Тадн Энүг үзә бәәсн бийнь килнцтә җирһлән үлдәсн угат, терүнд итксн угат, – гиҗ Исус келв.


Уста үзмин туск үлгүр


33– Дәкәд нег үлгүр соңстн. Нег нойн бәәҗ. Тер эврә һазрта бәәҗ. Тендән уста үзм тәрәд, Терүг хашаһарн хашалад, уста үзм шахдг нүк малтад, харулын цамхаг тосхад, уста үзмән көдләчнрт нәәмәдлҗ өгв. Бийнь хол һазрт одсмн. 34Темс цуглулх цагнь ирхлә, темсән авхар нойн көдләчнр тал ялчнран илгәнә. 35Зуг тедн ялчнринь бәрҗ авад, негинь цокад, дарукиннь әмнь таслад, һурвдгчинь чолуһар үктлнь цокҗ. 36Эзнь талдан ялчнриг илгәнә. Теднә тонь урдкас ик бәәҗ. Көдләчнр тедниг бас тиигнә. 37Аш сүүлднь, Эзн Көвүһм тевчх гиһәд Көвүһән илгәнә. 38Зуг Терүг үзчкәд, тедн «Эн өнчән авх күн, энүг алчкад, өнчинь авий!» – гиһәд 39көвүг бәрҗ авад, уста үзм тәрсн һазрас авч һарһад, цокад алчкв. 40Уста үзмин Эзнь хәрү ирхләрн эн көдләчнриг яах тер? – гиҗ аштнь Исус сурв.

41– Ик әәмшгтәһәр цааҗлҗ алх! Уста үзмин олз цагтнь өгдг талдан көдләчнрт өгх! – гиҗ тедн хәрү өгцхәв.

42– «Тосхачнрин һолсн чолун герин өнцгин һол чолун болв. Бурхн эн өвәрцтә керг күцәсмн. Бидн энүг үзләвидн. 43-44Эн чолун деер унсн күн цокгдх. Зуг күүнә толһа деер эн чолун унхла, дарад алчкх» гисн үгмүд Бурхна Бичгт умшсн угавт? Тер учрар Би келҗәнәв таднд, Бурхна йосн таднас булаҗ авгдад, олз өгдг улст өггдх, – гиҗ Исус келсмн.

45-46Исусин келсн үгмүд соңссн ах гелңгүд болн паршмуд Исусиг теднә тускар келҗәхинь медцхәв. Тедн Исусиг бәрҗ авхар седҗ, зуг Исусиг әәлдәч гиҗ тоолҗасн улсас тедн әәдг бәәҗ.


### 22


Хүрмин туск үлгүр


1Исус дәкәд нег үлгүр келв.

2– Теңгрин йосн гисн эн: Нег хан көвүндән хүрм кеҗәнә. 3Зарцнран илгәһәд, гиичнриг дуудулна. Зуг ирх әмтн ирхәр седсн уга. 4Тиигхлә тер талдан зарцнриг илгәнә.

– Тарһн малан алад, махна сәәнәснь хот белдчквидн. Тадниг күләҗәнәвидн. Мини көвүнә хүрмд иртн, – гиҗ теднәр зәңг илгәнә.

5Зуг тедн хаана үгиг оньгтан авлго, тал талдан эврәннь кергәрн тарад йовҗ одцхаҗ. Негнь – кеерәгшән, дарукнь хулд-гүүлгә кехәр йовҗ одв. 6Зәрмнь болхла, зарцнринь бәрҗ авад, му келәд алчкв. 7Хан уурлад, тер алач-булачнриг алад теднә бәәсн балһсиг шатачктн, гиҗ эврәннь цергчнртән зәрлг өгнә. 8Цааранднь хан эврәннь зарцнртан иигҗ келнә:

– Бидн нәәрт белнвидн. Мини дуудсн гиичнр болхла хүрмд ирх ач уга бәәҗ. 9Тегәд балһсна уульнц болһнар йовад, харһсн улсиг цугтаһинь хүрмин нәәрт дуудтн!

10Зарцнрнь һазаран һарч йовад, олн әмтиг дуудҗ авч ирцхәнә. Тедн дунд сән чигн, му чигн улс харһҗ. Нәәрин хора гиичнрәр дүүрв. 11Хан әмтиг үзхәр нәәрин хорад орҗ ирхләрн хүрмин хувц өмсл уга ирсн кү үзҗ.

12– Чи яһад хүрмин хувц өмсл уга нааран ирвч? – гиҗ хан терүнәс сурна.

Тернь тагчг, ә уга. 13Тиигхлә хан:

– Эн күүнә һар-көлинь күләд, харңһу һазрт хайчктн, тенд әмтн ик зовлң эдләд, шүдән хәврҗ оркрҗ уульх, – гиҗ зарцнртан закна.

14Дуудгдснь олн, онц суңһгдснь цөн болдг мөн.


Алвна тускар


15Паршмуд һол сүмәс һарч йовад, Исусиг үгднь бәрҗ авхар хоорндан үгцнә. 16Тедн эврәннь сурһульчнран Херодын улсла хамднь илгәсмн.

– Багш, Чамаг үн келҗәхинь бидн меднәвидн. Чи Бурхна заасар дасхнач. Тер учрар әмтн ю санҗахинь чи оньгтан авхшич, күүнә чирә хәләхшич. 17Тегәд маднд келҗ өгхнчн, бидн Римин хаанд алв өгх йостай аль угай? 18Исус теднә хар санаһинь медчкәд:

– Хойр чирәтә улс! Намаг ю хәәҗ сөрәд бәәнәт? 19Алв өгдг мөңгән Нанд үзүлтн, – гив.

Тедн Исуст мөңгән үзүлв.

20– Кенә дүр энд зурата, кенә нерн бәәнә? – гиҗ Исус сурв.

21– Римин хаана, – гиҗ тедн хәрүднь келв.

– Тер учрар хаана юмиг хаанд өгтн, Бурхна юмиг Бурхнд өгтн, – гиҗ Исус келв.

22Эн үгмүд соңсад, тедн ик алң болад, Исусиг үлдәһәд, һарад йовҗ одцхав.


Әмдрллһнә тускар


23Тер цагт Исус тал цадукмуд ирцхәв. (Тедн үксн әмтн әмдршго гиҗ иткдг бәәҗ.)

24– Багш! Моше маднд: кемр үрн уга күн өңгрхлә, терүнә дүнь авалинь авад, ахиннь тохминь залһтха. 25Манахнд ах-дү долан күн бәәҗ. Эләднь гер авад, үрн угаһар өңгрәд, гергән дүүдән үлдәв. 26Тиим кевәр хойрдгчнь, һурвдгчинь болн ах-дү долан тиигҗ өңгрв. 27Теднә хөөн күүкд күн өңгрҗ. 28Үксн әмтн әмдрсн цагт тер ах-дүүһин кенәннь гергн болҗ һархмб? Тер күүкд күн цуг ах-дүүһин болһна гергн биләлм? – гиҗ тедн сурцхав.

29– Тадн Бурхна Бичгиг болн Бурхна күчиг эс меддг төләд буру ухалҗанат. 30Үксн әмтн әмдрхләнь гер авдго, күүнд оддго болна. Тедн Бурхна элчнрлә әдл болна. 31Бурхн үксн күн әмдрнә гиснә тускар ю келсинь тадн умшсн угавт? 32«Би Абрахамин Бурхн, Ицхакин Бурхн болн Яковин Бурхнв», – гиҗ Бурхн келсмн. Зуг Бурхн – үксн әмтнә биш, әмд әмтнә Бурхн мөн.

33Исусиг соңссн әмтн терүнә номд икәр өврцхәв.


Алдр заавр


34Паршмуд Исусиг цадукмудын амнь хаасинь соңсад, цуһар хамдан цуглрцхав. 35-36Терүнә дундас нег ном цәәлһәч Исусиг үгднь бәрҗ авхар:

– Багш, Закана ямаран зааврнь хамгин һол чинртәв? – гиҗ сурв.

37– «Халун зүркәрн, әрүн седкләрн, бәәсн уха санаһарн эврәннь Деед Эзн Бурхндан дурта бол». 38Эн хамгин түрүңк болн хамгин һол чинртә заавр. 39Хойрдгч заавр түрүңк зааврла әдл «хаҗудк күүндән бийдән дурта кевәр дурл». 40Эн хойр һол зааврмудар эркн биш Закан болн әәлдәчнр тогтна, – гиҗ Исус келв.


Бурхна илгәсн Аврачин тускар


41-42Цааранднь Исус өөрнь хурсн паршмудас сурв:

– Бурхна илгәсн Аврачин тускар ю санҗанат? Тер ямаран уңг-тохмта?

– Тер Давидин тохмин үлдл, – гиҗ тедн хәрүднь келв.

43– Тиигхлә юңгад Бурхна Сәкүсәр дүүрхләрн Давид Терүг Деед Эзн гиҗ нерәдәд, иигҗ келсмб: 44«Чини өшәтниг диилҗ көлдчнь эс хайтл, Мини барун бий тал сууҗ йов, – гиҗ Деед Эзн мини Деед Эзнд келсмн». 45Тегәд кемр Давид Терүг Деед Эзн гиҗ келхлә, яһҗ Тер Давидин уңг-тохмин үлдл болҗ чадхмб? – гиҗ Исус сурв.

46Күн Исуст хәрү өгч чадсн уга. Тер өдрәс авн Исуст сурвр өгх дурн кенд чигн дәкҗ күрсн уга.


### 23


Хойр чирәтә улсиг гемшәлһн


1Цааранднь Исус эврәннь сурһульчнрт, олн әмтнд иигҗ келв:

2– Ном цәәлһәчнр, паршмуд Мошен зака цәәлһх йос һартан бәрҗәнә. 3Тер учрар теднә келсн ном соңсад, теднә заасар кетн, зуг тедниг дураҗ, үлгүр авч үүлән бичә күцәтн. Тедн бийснь дасхҗах номарн бәәхш. 4Тедн күчр күнд аца овалҗ тәвәд, әмтнә нурһнднь үүрүлнә, зуг бийснь нөкд болхар хурһан чигн көндәхш. 5Зуг юм кехләрн, тедн әмтн үзтхә гиҗ кенә. Тедн бийән сәәхрүләд маңнадан болн һартан Бурхна ном бичәтә кенчр зүүдг болна, хувцна хормаһан залаһар утдулад кеерүлнә. 6Байр-нәәрт ирхләрн, тедн ачта орм эзлхдән дурта. Хурлд деегшән һарад суулдна. 7Балһсна талвңд ирәд зогсхла, әмтн тедниг күндлҗ «Багш» гиҗ мендлхлә, икәр таасцхана. 8Тадниг багш гиҗ күн бичә дуудтха! Тадн ах-дүүнр болҗанат, Тадн негхн Багштат. 9Һазр деер эцк гиҗ кү бичә тоолтн! Тадн һанцхн Эцктәт. Тер теңгрт бәәнә. 10Сурһмҗлач гиһәд тадниг күн бичә дуудтха! Бурхна илгәсн Аврач тадна һанцхн сурһмҗлач. 11Тадна дунд хамгин икнь зарц болтха! Бийән деегшлсн күн лавта кевәр дорацулгдх! 12Бийән дорацулсн күн лавта кевәр деегшлх!

13-14Ном цәәлһәчнр, паршмуд! Басл зовлңган эдлхит! Хойр чирәтә улс! Тадн Теңгрин йосиг оньслчкад, бийстн дотрнь орхшит. Орхар седсн күүг төрүц орулхар седхшит!

15Ном цәәлһәчнр, паршмуд! Басл зовлңган эдлхит! Хойр чирәтә улс! Негхн күүг номдан орулхар теңгс һатлҗ, һазр эргәд гүүлднәт! Кү номдан орулчкад, бийәсн дор кенәт! Тертн таднас шулун мөңк һалд тусх!

16Чавас, сохр җолачнр! Басл зовлңган эдлхит! Күн сүмәр андһар тәвхлә, өңгәр тәвсн андһар болх! Сүмин алтар андһарлснь андһаран күцәх зөвтә, гиҗ тадн әмтиг дасхнат!

17Чавас, сохр һәргүд! Алтн болн алтыг әрүлсн сүм хойраснь юн деер? 18Тәклин ширәһәр андһарлсн андһар юмн биш. Зуг терүн деер бәәсн бәрцәр андһарлсн андһаран күн күцәх зөвтә, – гиҗ тадн бас дасхнат. 19Сохр улс! Бәрц болн бәрциг әрүлҗәсн тәклин ширә хойрас юн деер? 20Тегәд тәклин ширәһәр андһарлснь ширә деернь бәәсн юмар андһарлна. 21Сүмәр андһарлсн күн дотрнь бәәсн Бурхнар андһарлна. 22Теңгрәр андһарлсн күн Бурхна ширәһәр болн ширә деернь суусн Бурхнар андһар тәвнә.

23Ном цәәлһәчнр, паршмуд! Басл зовлңган эдлхит! Хойр чирәтә улс! Тадн тәрсн бадрашкас[10], зорһдас[11] болн зирәс[12] арвдгч хүвинь цуглулҗ авад, Бурхнд нерәдәд өгнәт. Зуг закана һол төрмүдиг, үнн чик бәәдлиг, өршәлтиг болн сүзгиг оньгтан икәр авхшит! Наадк юман мартлго, энүг бас күцәх кергтә. 24Сохр җолачнр! Тадн ундас бөкүниг шүүҗ хаяд, бүкл темә зальгдг улс!

25Ном цәәлһәчнр болн паршмуд! Хойр чирәтә улс! Тадн ааһ-савиг һазаһаснь арчнат, ааһин дотркинь болхла ховдглҗ хулхалсн олзар дүүрң. 26Сохр парш! Түрүләд ааһ-савин дотркинь арч, тиигхлә, терүнә һазакнь цевр болх.

27Ном цәәлһәчнр болн паршмуд! Басл зовлңган эдлхит! Хойр чирәтә улс! Тадн ширдчксн үкәр мет тедн һазаһаснь сәәхн болҗ медгднә, дотркинь болхла күүнә үксн цогцар болн яс-үсәр дүүрң. 28Тер учрар тадн һазаһас чик седклтә болҗ медгднәт, дотрктн болхла килнцәр болн хойр чирәтә йовдлмудар дүүрң.


Паршмуд болн ном цәәлһәчнр цааҗла харһх


29Цааранднь Исус иигҗ келв:

– Ном цәәлһәчнр болн паршмуд, зовлңган эдлхит! Хойр чирәтнр! Тадн әәлдәчнрт үкәрмүд тосхнат. Чик седклтә улсин бумблвс сәәхрүлнәт. 30Тадн келнәт: «Бидн мана өвкнрин цагт әмд бәәсн болхла, әәлдәчнрин асхрсн цуснд гемшәгдшго биләвидн». 31Тиигәд тадн әәлдәчнриг алсн әмтнә үрдүд гиҗ бийстн эврәннь тускар герчлҗәнәт! 32Ода эврәннь өвкнрин эклсн кергиг күцәтн! 33Тадн хойр көлтә моһас! Мөңк һалас болн зарһас зулҗ чадшгот! 34Соңстн! Би таднур әәлдәчнриг, цецн ухата улсиг болн багшнриг илгәҗәнәв. Зәрмнь тадн моднд телҗ хадҗ алхит, зәрминь хурлд малядҗ, хотнас хотн күртл көөхит. 35Тадн чик седклтә улсин үкләс көлтә икәр цааҗлгдхит. Орчлң үүдснәс авн чик седклтә улсин цус асхрлһнд тадн гемшәгдҗ килнцән эдлхит. Чик седклтә Абелин асхрсн цуснас экләд, тәклин ширә болн һол сүм хойрин хоорнд Берекьян көвүнә Зехарьян[13] асхрсн цусн күртл цугнь тадна толһа деер! 36Энүнәс көлтә эн үйнр басл цааҗлгдх гиҗ үнәр келҗәнәв, – гив.


Ерусалимин тускар уульлһн


37– Хәәрн Ерусалим! Ерусалим! Чини улс әәлдәчнриг уга кенә, Чам тал илгәсн әмтиг чолуһар цокҗ ална. Кедү дәкҗ Би чини үрдүдиг һууҗмулмудан җивр доран цуглулсн така мет цуглулхар седләв. Чини улс тиигхәр седсн уга! 38Тер учрар чини һол сүм хоосн болтха! 39Би чини улст келҗәнәв: «Деед Эзнә нерн деерәс ирснь әдстә!» гиҗ эс келтл, Намаг үзшгот, – гиһәд Исус үгән төгсәв.


### 24


Һол сүмин хольврлһна туск әәлдхл


1Исус сүмәс һарч йовхла, сурһульчнр сүмин бәәшңгиг үзүлхәр Исус тал өөрдцхәв.

2– Цуг энүг үзҗәнт? Энд нег чигн бүтн чолун үлдшго гиҗ Би үнәр келҗәнәв. Цугнь хольврад, хамхрҗ одхинь тадн медх зөвтәт, – гиҗ Исус келв.


Зовлң, көөлһн хойрин тускар


3Исус һанцхарн Олив уулд суусн цагт сурһульчнр өөрдәд:

– Тана келснтн кезә учрхмб? Таниг хәрү ирҗ йовхин темдг цагин чилгчин темдг ямаран болхмб? Келҗ өгит маднд? – гиҗ сурцхав.

4– Хәлән бәәтн! Әмтн тадниг меклвзә! 5Кесгнь Мини нер зүүһәд, әмтиг мекләд, би Христос гиҗ келх. 6Тадн өөрхн болҗах, бас хол болҗах дәәнә тускар соңсхит. Зуг бичә әәтн! Тиим болх зөвтә. Зуг тер чилгч биш. 7Нег келн әмтн талдан келн әмтнә өмнәс босҗ дәврх. Нег орн-нутг талдан орн-нутгла дәәллдх. Ик харһнлһна, һазр чичрлһнә аюл энд-тенд учрх. 8Цуг эн үрн төрхин өмн экиннь элк мошклһна эклц мет болх. 9Тадниг басл зовах, дәкәд цокҗ алх. Келн-әмтн болһн Нанас көлтә таднд дурго болх. 10Кесгнь иткләсн цухрад, нег-негндән дурго болад урвх. 11Тер цагт кесг худл әәлдәчнр ирәд, олн әмтиг меклх. 12Хар үүлмүд немгдәд, кесгиннь дурнь киитрх. 13Күцднь тесснь авргдх. 14Зуг түрүләд келн әмтн болһнд һазрин зах күртл Теңгрин йосна туск Сән Зәңг делгрх. Орн-нутг болһнд Сән Зәңгиг авх арһ күртх. Тегәд чилгч ирх, – гиҗ Исус келв.


Хоосрулҗах җигшүртә юмна тускар


15– Һол сүмиг хоосрулҗах җигшүртә юмиг тадн әрүн бәәрнд үзхит. Энүнә тускар әәлдәч Даниэл бичсмн. (Эн юн гидг юмб? Умшач энүнә тускар ухалтха!) 16Тер цагт Йудья һазрин әмтн уул темцәд зулҗ һартха! 17Герин ора деер сууснь буухларн гер дотрас юм бичә автха! 18Кеер бәәсн күн дулан хувцан авхар, герүрн бичә хәртхә! 19Тер цагт ацата болн үр көкүлдг күүкд улс басл муулян эдлх! 20Тана зулҗ йовлһн үвләр, бемб өдрәр бичә болтха гиҗ зальвртн. 21Орчлң үүдснәс авн ода күртл болад уга, ик һашута өдрмүд учрх. Хөөннь чигн тиим юмн болшго. 22Кемр Бурхн тер өдрмүдиг эс ахрдулхла, нег чигн юмн әмд үлдҗ авргдшго билә. Зуг шүүҗ авгдсн улсин төлә тер өдрмүд ахрдх. 23Кемр таднд «Хәләтн, энд Христос бәәнә» эс гиҗ «Тенд бәәнә» гиҗ келхлә, бичә итктн! 24Юңгад гихлә, худл Христосмуд болн әәлдәчнр ирх йовдл учрхла, шүүҗ авгдсн улсиг чигн меклхәр ик өвәрц, онц темдгүд үзүлх. 25Соңсҗант? Би таднд цуг энүг эртәснь келҗәнәв. 26Тегәд кемр: «Хәләтн, Христос көдәд бәәнә!» – гиҗ таднд келхлә, бичә тиигәрән одтн. Эс гиҗ: «Хәләтн, эн герт Тертн бултҗ йовна» – гихлә, бичә күүнд итктн. 27Теңгрин аһуг дорд үзгәс барун үзг тал цәкллһн керчснлә әдл Күмни Көвүн хәрү ирх. 28Үксн цогц кевтсн һазрт бүргд шовуд цуглрх.


Күмни Көвүнә ирлһн


29Тер һашута өдрмүдин хөөн генткн «Нарн унтрад, сар герл өгдгән уурх. Одд теңгрәс унад, теңгрин күчнь көндрх». 30Тиигхлә теңгр деер Күмни Көвүнә онц темдг үзгдх. Келн әмтн болһн һашудад оркрх. Тегәд Күмни Көвүг үүлн заагар алдр күчтә болн туурмҗта йовҗ йовхиг келн-әмтн болһн үзх. 31Алдр бүрә-бүшкүрин дун һархла, орчлңгин дөрвн үзгәс, һазрин нег захас талдан зах күртл бәәсн Эврәннь шүүҗ авгдсн улсан цуглулхин төлә Күмни Көвүн элчнрән лавта кевәр йовулх.


Инҗр модна тускар


32Эн инҗр модыг хәләҗ үлгүр автн. Терүнә бүчр дүүрәд, көк шин хамтхасн һархла, зуна цаг өөрдҗ йовхинь тадн меднәт. 33Тедү мет тадн: Цуг энүг үзәд медтн. Тер өөрхн, үүднә өөр. 34Үнәр келҗәнәв, эн үйнр сольгдад уга бәәтл цугнь бүтх. 35Теңгр һазр хойр уга болҗ одх, зуг Мини келсн үгмүд сольгдшго.


Күмни Көвүнә ирх цагинь күн медхш


36Тер өдрин болн цагин тускар келхлә, энүнә тускар күн медхш: Теңгрт бәәсн Бурхна элчнр чигн, Көвүн чигн медхш, һанцхн Эцк меднә. 37Ноах бәәсн цагт юн учрла, тиим юмн Күмни Көвүг хәрү ирхлә учрх. 38Тер өдрмүдт усна аюлын өмн әмтн хотан идлдәд, уулдад, гер авлдад, хәрд һарлдад бәәлә. Тиигәд тедн Ноах кермдән ортл бәәһәд бәәҗ. 39Усна аюл ирәд, тедниг уга кетл, тедн тиим юмн болх гиҗ сансн уга. Күмни Көвүг хәрү иртл бас тиигҗ болх. 40Тер цагт кеер бәәсн хойр күүнәс негнь авгдх, наадкнь үлдх. 41Һуйр теермдсн хойр күүкд улсас негнь авгдх, наадкнь үлдх. 42Бийән сергг бәртн! Тадна Эзн ямаран өдрт ирхинь тадн медхшлмт. 43Медтн! Кемр герин эзн хулхачиг гертнь орҗ ирхинь медсн болхла, тер сөөни дуусн унтлго, хулхачиг герүрн орулшго билә. 44Тер учрар бас белн бәәтн! Күмни Көвүн тадниг эс күләҗәсн цагт лавта күрәд ирх.


Нәәлвртә зарц


45Нәәлвртә ухата зарц гисн кемб? Талдан зарцмудыг ахлҗ, цагтнь хот өгх эзнә өгсн даалһврта зарц. 46Эзән хәрҗ ирсн цагт көдлмш кеҗәсн зарц хүвтә. 47Эврәннь һазран чигн Эзн терүнд лавта даалһҗ өгх, – гиҗ Би үнәр келҗәнәв. 48«Эзн кесгтән иршго», – гиһәд, 49наадк зарцнриг цокад, үүртәһән хот-хоолан эдләд, әркән ууһад бәәдг зарц – ухан уга зарц болҗана. 50Эзнь зарц эс күләҗәсн өдрт болн эс медсн цагт хәрҗ ирх. 51Тер зарцан догшн кевәр цааҗлад, хойр чирәтә улс бәәсн һазрур орулх. Тенд әмтн ик зовлң эдләд, шүдән хәврҗ оркрҗ уульх.


### 25


Арвн гиҗгтә күүкдин тускар


1– Теңгрин йосн иим болх. Арвн гиҗгтә күүкд һартан шам авчксн күргиг тосхар һарч ирҗәнә. 2Тавн күүкн ухата бәәҗ, наадк тавнь ухан уга. 3Ухан угань шам авад, шамин тосинь авхан мартчкҗ. 4Ухатань шамта хамднь тоста сав авсн бәәҗ. 5Күргн оратад ирхлә, күүкд үргләд унтҗ одна. 6Сөөни өрәллә: «Күргн аашна, һарад тостн!» – гиҗ хәәкрсн дун соңсгдна. 7Тер кемд күүкд серлдәд, шам сәәнәр герл өгтхә гиҗ түүгән ясҗ белдцхәнә.

8– Шамин тос өгит, мана шамвидн унтрн гиҗәнә, – гиҗ ухан угань ухата күүкнәс сурцхана.

9– Тосан таднд өгхлә, маднд күртшго. Лавкур одад, бийдән тос хулдҗ автн, – гиҗ ухата күүкд хәрүднь келцхәнә.

10Зуг тедниг тос авхар лавкур йовсн хөөн күргн ирҗ. Күргнлә харһхар седәд, белн бәәсн күүкд терүнлә хамдан хүрмин нәәрт йовцхана. Теднә ардаснь үүдн хаагдна. 11Үлдсн күүкд хөөннь ирәд:

– Деед Эзн! Деед Эзн! Үүдән тәәлит! – гиҗ сурцхана.

12– Үнәр келҗәнәв, Би тадниг медхшв, – гиҗ күргн хәрү өгв.

13Тер учрар оньдин бийән сергг бәртн, юңгад гихлә, тадн Күмни Көвүнә ирх өдринь чигн, цагинь чигн медхшт.


Һурвн зарцин тускар


14– Теңгрин йосна тускар дәкәд нег үлгүр соңстн. Нег нойн хол һазрт йовхин өмн эврәннь зарцнран дуудҗ авад, зөөрән теднд даалһҗ үлдәҗ. 15Нег зарцдан тер тавн миңһн алтн мөңг өгч, дарукднь – хойр миңһн, һурвдгчднь – нег миңһн алтн мөңг өгч. Күн болһнд арһ чадсарнь өгәд, хол һазрт йовҗ одна. 16Тавн миңһн алт авснь мөңгән кергт орулад, немҗ дәкәд тавн миңһн олз авч ирнә. 17Хойр миңһн алт авсн зарцнь бас олз авч, тернь дәкәд хойр миңһ болв. 18Нег миңһн алт авснь эврәннь эзнә мөңгән кеер авч одад, һазрт булад хадһлна. 19Кесг цаг давсна хөөн эзнь ирәд, зарцмудас тооца авчана. 20Тавн миңһ авснь дәкәд тавн миңһ немәд авч ирнә.

– Эзн минь, хәләтн, та нанд тавн миңһн алтн мөңг өгвт, би танд дәкәд тавн миңһн олз авч ирүв, – гиҗ тер келнә.

21– Сән, чи нәәлвртә сән зарц. Чамаг бичкн юмнд итклтә болсн төләд, би чамд энүнәс ик керг даалһнав. Мини нәәрт ир, – гиҗ эзн келнә.

22Дарукнь хойр миңһн олзта ирәд:

– Эзн, та нанд хойр миңһ өгләт, би танд дәкәд хойр миңһн олз кеһәд авч ирүв, – гиҗ келнә.

23– Сән, чи нәәлвртә сән зарц. Чамаг бичкн юмнд итклтә болсн төләд, би чамд энүнәс ик керг даалһнав. Мини нәәрт ир, – гиҗ эзн терүнд келнә.

24Нег миңһн алтн мөңг авсн зарц ирв.

– Эзн, таниг догшн гиҗ би меднәв. Та эр үкр сааҗ, үснәснь тарг кетн гиҗ әмтнд зәрлг өгдг күнт. 25Би танас әәһәд, мөңгитн кеер булҗ хадһллав. Тертн эн бәәнә.

26Тиигхлә эзн терүнд келҗәнә:

– Залху, муульта зарц! Чи намаг эр үкр сааҗ, үснәснь тарг кетн гиҗ әмтнд зәрлг болдгнь меддг болхла, 27чи мөңгән хоршаллһна герт өгәд, олз юңгад эс авсмч? 28Эн күүнәс нег миңһ авад, арвн миңһн алтн мөңгтә күүнд өгчктн. 29Тер учрар бәәснднь дәкәд немгдх, тер ик олзта болх. Угарад бәәснәснь бәәсинь булаҗ авгдх. 30Эн керго залху зарциг харңһу һазрт хайчктн. Тенд әмтн ик зовлң эдләд, шүдән хәврҗ оркрҗ уульх, – гиҗ тер нойн зарцнртан зәрлг болв.


Сүл өдрин зарһ


31Күмни Көвүн хан болад ирх, Терүнлә хамдан Бурхна элчнр ирх. Тер хаана ширәд суух. 32Күмни Көвүнүр келн әмтн болһнас цуг улс ирх. Хөөдиг ямадас йилһҗәсн хөөч мет Тер әмтиг хойр багд хувах. 33Хөөдиг барун бийд, ямадыг зүн бийд зогсах. 34Барун бийд зогсҗасн әмтнд Хан:

– Мини Эцкәс әдс авсн әмтн наартн. Орчлң үүдәсн цагас авн таднд нерәдгдсн алвт эзлтн. 35Юңгад гихлә, Намаг өлн бәәсн цагт тадн хот өгәд цадхалат, ундассн цагтм ундм хәрүлләт, хонх һазр хәәҗәсн цагтм гертән хонуллат, 36нүцкн бәәсн цагтм хувцллат, гемнҗәхләм, асрҗ хәләләт, түүрмд суусн цагтм Намаг төвкнүлхәр ирләт, – гив.

37Тер цагт чик седклтә әмтн:

– Деед Эзн! Таниг өлсҗәсн цагт бидн кезә хот өгсмб, ундассн цагттн ундытн кезә хәрүлсмб, 38хәр күн болсн цагттн кезә хонулсмб, нүцкн бәәсн цагттн кезә хувцлсмб? 39Таниг гемтҗәхлә, кезә асрҗ хәләсмб? Түүрмд бәәсн цагттн кезә бидн ирсмб? – гив.

40Тиигхлә Хан хәрүднь:

– Мини хамгин бичкн дүүдм кесн сәәтн Нанд кесн сә болҗ һарла гиҗ үнәр келҗәнәв, – гив.

41Зүн бийд бәәсн әмтнд Тер:

– Нанас цааран йовтн, му йорта әмтн! Эрлг болн терүнә зарцнр орх мөңк һалд ортн. 42Юңгад гихлә, Намаг өлсҗәсн цагт тадн Нанд хот өгсн угат, ундасҗасн цагтм ундм хәрүлҗ ус өгсн уга биләт. 43Хонх һазр хәәсн цагтм гертән хонулсн угат, нүцкн бәәсн цагтм хувцлсн угат, гемнхләм болн түүрмд суусн цаглам нанд нөкд болсн угат, – гив.

44Тиигхлә тедн:

– Деед Эзн! Кезә бидн Таниг өлсҗәсн, ундасҗасн, хонх һазр хәәҗәсн цагттн, хувц хәәҗәсн цагттн, гемтә болн түүрмд суусн цагттн үзәд нөкд эс болвидн! – гиҗ хәрү өгцхәв.

45Тиигхлә хан:

– Мини хамгин бичкн дүүдм тусан күргҗ юм эс кесн болхла, Нанд тусан эс күргснлә әдл юмн гиҗ би үнәр келҗәнәв. 46Эдн мөңк цааҗла харһх. Чик седклтәнь мөңк җирһл әдлх, – гив.


### 26


Исусиг уга кехин туск үгцлһн


1Исус цуг келсн үгән төгсәһәд, эврәннь сурһульчнртан:

2– Песахин нәр күртл хойр өдр үлдсинь тадн меднт? Күмни Көвүнәс урвҗ Терүг ик кирсд хадҗ әмнәснь хаһцулх, – гиҗ келв.

3Тер цагт ах гелңгүд болн Израилин толһачнр Кәәп гидг ах гелңгин бәәшңд ирәд, 4Исусиг нууцар бәрҗ авад, әмнәснь яһҗ хаһцулхинь үгцв. 5Зуг әмтн медҗ, буцлт бичә өргтхә гиһәд байрин өдрмүдт биш талдан өдрт кех юман кехмн гиҗ тедн келцхәв.


Исусиг Бетәньяд каңкнсн үнртә тосар түрклһн


6Исусиг Бетәнья хотна арсна гемәр урднь гемтсн Шимона герт бәәсн цагт 7хот ууҗахла, нег күүкд күн каңкнсн сәәхн үнртә тос бичкн җуңһшу савд авч ирәд, Исусин толһа деер кев. 8Энүг үзсн сурһульчнр уурлад:

– Эн ик үнтә тосиг иигҗ үрәхин ормд 9хулдад, яду әмтнд мөңгинь түгәҗ өгхм билә, – гицхәв.

10Исус тедниг дурго болҗахинь үзәд:

– Эн күүкд күүг юңгад көндәһәд бәәнәт? Энтн Нанд сә кев! 11Угатя яду әмтн тадн дунд оньдиндән бәәх, Би болхла таднла оньдин бәәшгов. 12Эн күүкд күн Мини толһад тос кеһәд, Мини цогц оршахар белдҗәнә. 13Үнәр келҗәнәв, Сән Зәңг цәәлһгдсн һазрт эн күүкд күүнә кесн йовдлын тускар тодлҗ келгдх, – гив.


Йуда Исусиг урвхар зөвшәрв


14Тиигхлә арвн хойрин негнь, Йуда Искериот ах гелңгүд тал йовад:

15– Таднд Исусиг бәрүлхлә, нанд ямаран шаңнлт өгхвт? – гиҗ сурв.

16Тедн Йудад һучн цаһан мөңг тоолад өгчкв, тер цагас авн Йуда Исусиг бәрүлх цагинь күләв.


Байрин хот


17Эс искәсн һуйрин байр эклсн түрүңк өдр бәәҗ. Сурһульчнр Исус тал өөрдәд:

– Песахин хот альд белдхмб? – гиҗ сурцхав.

18– Өөрк балһснд одад, Мини заасн күүнд: Мана Багш келүлв гиһәд «Мини цагм өөрдҗәнә, чини герт Би сурһульчнртаһан Песахин хот эдлнәв», – гиҗ Исус келсмн.

19Сурһульчнр Исусин келсн үгинь күцәв. Тедн Песахин хот белдв. 20Асхн болад ирхлә, Исус арвн хойр сурһульчнртаһан ширә эргҗ сууцхав. 21Тедниг байрин хот эдлҗәсн цагт Исус:

– Соңстн, тадн дундас негнь Намаг өшәтнә һарт бәрүлҗ өгх, – гив.

22– Деед Эзн минь, тер күн би биший? – гиҗ сурһульчнр икәр гейүрҗ хоорндан урлдад сурцхав.

23– Нанла хамдан нег ааһд һаран тәвсн күн Намаг бәрүлҗ өгх. 24Күмни Көвүн Бурхна Бичгт заясн хаалһарн күцц йовх зөвтә. Зуг Терүг бәрүлҗ өгсн күн басл муулян эдлх. Тер эс төрсн болхла, деер болх билә, – гиҗ Исус теднд келв.

25– Багш, чи намаг тиигҗ кех гиҗ санҗанч? – гиҗ Йуда сурв.

– Чи эврән энүг келвч, – гиҗ Исус хәрү өгв.


Деед Эзнә асхни хот


26Тедниг хотан эдлҗәсн цагт Исус өдмг авад, Бурхнд ханлт өргәд, хуһлҗ хуваһад сурһульчнрт өгәд:

– Энүг авч эдлтн. Эн Мини Бий цогцм, – гиҗ келв.

27Ааһан авад, Бурхнд ханлт өргәд, сурһульчнртан өгәд:

– Энүг авч уутн, 28энтн Мини цусн – Шин Бооцаг батлҗах темдг. Эн цусн әмтнә төлә, теднә килнц тәвүлхин төлә асхрх. 29Мини Аавин орнд таднла хамдан шин чаһр эс уутл, Би эн чаһр дәкҗ төрүц ууҗ чадшгов, – гиҗ Исус келв.

30Исусин үгин хөөн тедн Бурхнд магталын дуд дуулад, Олив уул тал йовцхав.


Исус Пётрин гөрдхин тускар келҗәнә


31– Эн сөөһәр тадн цуһар Намаг үлдәхт. Энүнә тускар Бурхна Бичгт: «Би Хөөчинь уга кехв, хөөднь тарҗ одх», – гиҗ бичәтә. 32Зуг үкәд босҗ әмдрснә хөөн Би тадниг Һалилья гидг һазрт күләхв.

33– Цугтан үлдәвв чигн, би Таниг төрүц хайшгов, – гиҗ Пётр Исуст келв.

34– Соңс! Эн сөөһәр эр така хәәкртл, чи һурв дәкҗ Намаг медхшв гиҗ келхич, – гиҗ Исус Пётрт келв.

35– Танла хамдан үквчн би Таниг үлдәшгов! – гиҗ Пётр хәрү өгв.

Наадк сурһульчнр бас тиигҗ келцхәв.


Исус һанцарн зальврҗана


36Исус эврәннь сурһульчнртаһан, Гетсемән гидг модта һазрт ирәд:

– Намаг йовад зальврҗ иртл, энд күләҗәтн, – гив.

37Исус Пётриг болн Зебедана көвүдиг, ах-дү хойриг, авад, цааран йовв. Исусин зүркнь бүтәд, Бийнь үүмәд бәәв.

38– Седклм уудьврта бәәнә. Би үктлән зовҗанав. Тадн унтл уга Нанла хамдан бәәтн, – гиҗ Исус келәд, 39цааран йовҗ, һазр элкдҗ унад зальврв. – Эцк минь! Та эн зовлңгас Намаг гетлгх болвзат? Зуг Мини таалар биш, Тана таалар болтха!

40Исус сурһульчнрур өөрдхләнь, тедн нөөртән диилгдәд унтҗ одсн бәәҗ.

– Тадн унтлго Нанла нег част серглң бәәҗ чадсн угат. Сөрлһнлә харһшгон төлә зальвртн. 41Серглң бәәтн! Күүнә сүмснь чидлтә, зуг цогцнь чинән чидл уга, – гиҗ Исус Пётрт келв.

42Цааран йовад, дәкн зальврв:

– Эцк минь! Кемр Та эн зовлңгас Намаг эс гетлгхлә, кемр Би эн зовлңгиг даах зөвтә болхла, Тана таалар болтха! 43Исус һурвдад сурһульчнрур өөрдхлә, тедн үргләд, саак кевәрн унтад кевтсн бәәҗ. 44Тедниг үлдәчкәд, Исус һурвдад урдк келсн үгәрн зальврв. 45Цааранднь Исус сурһульчнр тал өөрдәд:

– Тадн одачн амрад кевтнт? Цагнь ирв, Күмни Көвүг килнцтә әмтнә һарт бәрүлҗәнә. 46Босад йовхм! Хәләтн, Намаг бәрҗ өгх күн аашна, – гиҗ келв.


Исусиг ах гелңгүдин һарт бәрүлҗәнә


47Исусиг үгән келҗәсн цагт генткн арвн хойр сурһульчнрин негнь Йуда үзгдв. Терүнлә хамдан ах гелңгүдин болн толһачнрин илгәсн кесг улс һартан мод, үлд авчксн ирәд зогсцхав. 48«Мини үмссн күн Исус болх, Терүг бәрҗ авхит», – гиһәд Йуда теднлә урдаснь үгцсн бәәҗ. 49Йуда тер дарунь Исус тал өөрдәд:

– Багш, менд! – гиһәд Исусиг халхаснь үмсв.

50– Ухалсн кергән ке, – гиҗ Исус терүнд келв.

Тиигхлә харулчнр Исусиг бәрҗ авад йовн гихлә, 51тер кемд Исусин нег сурһульч генткн үлдән һарһад, ах гелңгин зарцин чикинь тәәрәд хайчкв.

52– Үлдән ормднь орулчк! Үлд өргсн күн үлдәс үкдмн! 53Чи Намаг Эцкәсн сурҗ чадшго гиҗ санҗанчи? Эцкм тер дарунь далн хойр миңһн элчнрән эс гиҗ Терүнәс үлү ик элчнриг илгәх билә. 54Зуг тиигхлә Бурхна Бичгт бичәтә үгмүд яһҗ күцхмб? Цуг эн учрх зөвтәлм! – гиҗ Исус тер сурһульчд келв.

55Дәкәд Исус ирсн әмтн тал хәләһәд:

– Мууха кевәр тадн үлдән, модан атхчкад, Намаг авхар ирсмт? Би тиигтлән деермч биш! Өдр болһн Би һол сүмд әмтнд ном цәәлһдг биләв, тадн Намаг бәрҗ авдго биләт. 56Зуг әәлдәчнрин үгмүд бүттхә гиһәд, цуг эн учрҗана, – гиҗ келв.

Тиигхлә сурһульчнр Исусиг үлдәһәд, зулҗ гүүһәд йовҗ одцхав.


Исус Деед хургин өмн


57Исусиг бәрҗ авсн улс Терүг Кәәп гидг ах гелң тал авч ирцхәв. Тенд ном цәәлһәчнр болн толһачнр цуглрад белн сууҗ. 58Пётр нууцар теднә ардас ах гелңгин гер күртл йовҗ. Герин һаза үлдәд, цааранднь юн болхинь гетәд сууҗ. 59Ах гелңгүд болн Деед хург Исусиг алхин төләд, Терүнә өмнәс герчлх худл герчнриг олҗ авхар шунцхаҗ. 60Кесг улс худлар герчлв чигн, тедн ик күцәмҗтә юм кеҗ чадсн уга. 61Аштнь хойр герч күн үг келцхәв:

– Эн күн: «Би Бурхна сүмиг хамхлад, һурвн өдрин болзгт шинәр тосхҗ чадхв гилә», – гиҗ тедн келцхәв.

62– Эднә гемшәлин өмнәс ю келхмч? – гиҗ ах гелң босад, Исуст келв.

63Зуг Исус ә һарсн уга. Тиигхлә ах гелң келҗәнә:

– Әмд Бурхна нернә төлә кел! Чи Христос Бурхна Көвүнвчи?

64– Энүг чи келҗәнәч! Энүнәс үлү Би келҗәнәв таднд: эндр өдрәс авн Күмни Көвүг хамгин күчтә Бурхна барун һарт суусинь, теңгрин үүлн деегүр йовҗ йовхинь үзхит! – гиҗ Исус келв.

65Тиигхлә ах гелң өмссн хувцан шуулад келв:

– Энтн Бурхна тускар му келв! Дәкәд герчнриг юңгад хәәҗәхмт? Бурхна нериг эн яһҗ бузрдулҗахинь тадн ода соңсвт! 66Шиидврән келтн!

– Эн бурута! Үкх зөвтә! – гиҗ тедн хәрүднь хәәкрцхәв.

67Энүнә хөөн әмтн Исусин чирәднь нульмад, халхарнь ташад, басл икәр цокцхав.

68– Кен чамаг ода цокв, Христос, тааҗ кел маднд, – гиҗ тедн наад бәрцхәв.


Пётр Исусас урвснь


69Пётр герин һаза суусн бәәҗ. Терүн тал нег зарц күүкд күн өөрдәд:

– Чи бас Исусла хамдан биләч, – гиҗ тер келв.

70– Юуна тускар чамаг келҗәхинь би медҗәхшв, – гиҗ Пётр гөрдҗ келв.

71Пётриг хашан үүднд йовад зогсхла, талдан зарц күүкд күн үзәд:

– Эн күн Назаретин Исусла бас билә, – гиҗ өөрнь зогссн әмтнд келв.

72Пётр саак кевәрн гөрдҗ андһарлв:

– Би эн күүг медхшв, таньхшв!

73Удл уга герин һаза зогссн әмтн Пётрүр өөрдәд келцхәв:

– Чи теднлә хамдан бас биләч, келсн келәрчн медгдҗәнәвидн.

74Пётр Бурхиг зааҗ дәкн андһарлад:

– Би эн күүг таньхшв! – гиҗ келв.

Тер кемд эр така хәәкрв. 75«Эр така хәәкртл чи һурв дәкҗ Намаг медхшв гиҗ келхич» – гисн Исусин үгмүдиг Пётр тодлв, тер кеерәгшән һарад һашудад уульв.


### 27


Исусиг Пилатын һарт бәрүллһн


1-21,2,3Өрүн өрлә ах гелңгүд болн толһачнр селвцәд, Исусиг үклин цааҗла харһулх шиидвр авцхав. Тедн Исусиг күләд, Пилат гидг Римин һардачин һарт бәрүлв.


Йудан үкл


3Урвач Йуда Исусиг үкллә харһулх цааҗ батлсинь медсн цагт бийән гемшәһәд, ах гелңгүдт болн толһачнрт һучн цаһан мөңгинь хәрү өгәд:

4– Би ик килнц кечкүв, би нүл уга күүг урвсн бәәҗүв, – гив.

– Мана юн кергв? Эн мана керг биш, чини керг, – гиҗ тедн хәрү өгв.

5Йуда цаһан мөңг сүмд хайчкад, цааран зулҗ йовад, хоолан бооҗ үкҗ одв. 6Ах гелңгүд мөңгинь авад:

– Эн мөңгиг сүмин саңгд тәвхм биш, эн цуста мөңгн, – гицхәв.

7Тедн хоорндан селвцәд, буһш кедг күүнә һазр хулдҗ авхар шиидцхәв. Тенд хәр әмтиг оршахм гиҗ тедн келцхәв. 8Тер учрар тер һазр Цуста һазр гиҗ ода күртл нерәдгднә. « 9Израилин көвүд һучн цаһан мөңгәр үнлсн Терүнә үниг авад, 10Деед Эзн заасар нег буһшчас һазр хулдҗ авцхав», – гисн әәлдәч Еремья келсн әәлдхл бүтв.


Исусиг мөшклһн


11Исус һардачин өмн зогсв.

– Чи Йудья улсин ханвчи? – гиҗ һардач сурв.

– Чи тиигҗ келҗәнәч, – гиҗ Исус хәрү өгв.

12Ах гелңгүд болн толһачнр Терүг гемшәхлә, Исус үг келлго тагчг бәәв.

13– Чи соңсҗахшийчи? Чини өмнәс кедү гемшәлһн бәәхинь үзҗәнчи? – гиҗ Пилат Исуст келв.

14Зуг Исус ә һарч, хәрүднь нег чигн үг келлго һардачиг өврүлв.


Исусиг цааҗла харһуллһн


15Байрин өдрмүдт һардач әмтнә эрлһәр түүрмд суусн кү сулдхадг бәәҗ. 16Тер цагт нег нертә күн түүрмд суусн бәәҗ. Тер Бар-Аба гидг нертә Исус бәәҗ. 17Әмтн олар хурсн цагт Пилат:

– Кениг сулдххмб? Бар-Аба гидг нертә Исусиг эс гиҗ Бурхна Илгәсн Аврач гиҗ нерәддг Исусиг? – гив.

18Юңгад гихлә, евреймүдин һардачнриг Исуст үлү үзәд, терүнә һарт бәрүлсинь Пилат медәд бәәҗ. 19Пилатыг зарһчин өөдм деер суусн цагт авальнь:

– Эн чик седклтә күүнд му юм бичә ке. Сөөһәр энүнә тускар му зүүд үзчкәд, би сөөни дуусн зовлав, – гисн зәңг зарцар илгәҗ.

20Тер саамд ах гелңгүд болн толһачнр:

– Бар-Абаг сулдхатн, Исусиг цааҗлтн, – гиҗ келх кергтә, гиһәд әмтиг үгдән орулҗ теднд келцхәв.

21– Эн хойр күүнәс кениг сулдхх кергтә? – гиҗ һардач әмтнәс сурв.

– Бар-Абаг! – гиһәд әмтн хәрүднь хәәкрцхәв.

22– Бурхна илгәсн Аврач гиҗ нерәддг Исусиг яахмб? – гиҗ Пилат сурв.

– Кирсд хадҗ алтн Энүг! – гиҗ цуһар хәрүднь хәәкрцхәв.

23– Ямаран му юм Энтн кесмб? – гиҗ Пилат әмтнәс сурв.

– Кирсд ал! Кирсд ал! – гиһәд әмтн улм чаңһур хәәкрцхәв.

24Юмн тус эс болҗахинь медәд, Пилат әмтн буцлт эклх гиҗ әәһәд, әмтнә өмн һаран усар уһаһад:

– Эн күүнә үклд би биш тадн бурута болхит, – гив.

25– Болг! Энүнә үклд бидн, мана үрдүд бурута болтха! – гиҗ әмтн хәәкрцхәв.

26Тиигхлә Пилат Бар-Абаг тәвәд, Исусиг малядсна хөөн кирсд цааҗлтн, гиҗ закв.


Римин цергүд Исусар наад бәрҗәнә


27Римин цергүд Исусиг һардачин бәәшңд авч одв. Исусин өөр цергүд цуглрв. 28Тедн Исусин хувцинь тәәләд, улан лавшг өмскв. 29Хатханчгта урһмлар гүрсн титм толһаднь күчәр өмскәд, барун һартнь мод бәрүләд, өмннь өвдглҗ суулдад наад бәрәд:

– Йудья улсин хан менд болтха! – гиҗ хәәкрцхәв.

30Дәкәд тедн Исусин чирәднь нульмад, толһаһинь модар цокцхав. 31Цадтлан зоваҗ зовачкад, тедн Исусас улан лавшг тәәләд, бийиннь хувц өмскәд, кирсд цааҗлхар авад йовцхав.


Исусиг кирсд телҗ хадлһн


32Һарч йовад, тедн Күрәнә балһснас йовҗ йовсн Шимон гидг күүг үзәд, Исусин кирсиг бәрүлв. 33Голгот гидг бәәрнүр ирхләрн (Голгот – Һавл гиҗ орчулгдна) 34Исуст цөстә ниилүлсн чаһр өгв, Тер амсчкад, уухар седсн уга. 35Исусиг кирсд телҗ хадад, тедн Исусин хувцинь авхар җирв хайцхав. 36Дәкәд тедн Терүг гетәд сууцхав. 37Исусин толһа деер бәәсн моднд: «Исус – Йудья улсин хан!» – гиҗ бичәтә. 38Терүнлә хамдан хойр деермчнр бас кирсд цааҗлгдв. Негнь барун бийднь, дарукнь зүн бийднь. 39Зууран йовҗ йовсн әмтн толһаһан зааляд, Исусиг му келцхәв.

40– Не, сүмиг хольврулад, һурвн өдрт тосхҗ тәввч? Чи Бурхна Көвүн болхла, әмән аврхнчн! Кирс деерәс бууҗ ирхнчн! – гиҗ тедн келцхәв.

41Ах гелңгүд, ном цәәлһәчнр болн толһачнр бас Исусиг наад бәрәд:

42– Талдан әмтнә әм аврдг билә, Бийән аврч чадхш! Иим бәәдлтә Израилин хан болҗана! Ода эн кирсәс буутха! Тиигхлә бидн Энүнд иткхвидн! 43Эн Бурхнд нәәлҗәлә. Кемр Эн Бурхнд кергтә болхла, Бурхн ода Энүг харсҗ авртха! Эн Бийән Бурхна Көвүн гиҗ нерәддг биләлм! – гиҗ тедн келцхәв.

44Исусла хамдан кирсд телҗ хадулгдсн деермчнр бас тиим кевәр му келцхәв.


Исусин үкл


45Үдин цаг ирхлә, эргндк һазр генткн харңһурв. 46Һурвн час күртл харңһу болв. Һурвн часин алднд:

– Эли! Эли! Лема сабахтани! (Еврей келнәс орчулхла: Бурхн минь! Бурхн Минь! Намаг юңгад үлдәсмч?) – гиҗ Исус бәәсн дууһарн чаңһур келв.

47Тенд бәәсн әмтнәс зәрмнь:

– Элиг дуудҗана, – гиҗ келцхәв.

48Негнь гүүҗ ирәд, ишклң чаһрар кенчр норһҗ, моднд ораһад, Исуст өргҗ өгв.

49– Болх! Күләҗә! Элья Энүг харсҗ авхар ирхм угай? Хәләй! – гиҗ әмтн келцхәв. 50Исусиг дәкн чаңһур хәәкрсн хөөн әмнь тер дарунь һарв. 51Һол сүмд бәәсн көшг деерәс ул күртлнь хойр әңгрәд шуурв. Һазр догдлад, хад чолуд шуурад, 52үкәрмүд секгдв. Бурхна кесг үксн улс үкәрәсн әмдрҗ 53босад һарцхав. Хөөннь Исусиг үкәрәсн босҗ әмдрсн цагт тедн Ерусалим балһснд орҗ ирв, кесг әмтн тедниг үзцхәв. 54Исусин цогциг манҗасн Римин әңгин цергин ахлач болн терүнә цергүд һазр чичрлһиг, учрсн юмиг үзәд ик гидгәр сүрдцхәв.

– Эн күн йосн Бурхна Көвүн бәәҗ, – гиҗ тедн келцхәв.

55Тенд кесг күүкд улс бәәҗ. Тедн холас цугинь үзцхәв. (Тер күүкд улс Исусиг Һалильяс һарсн хөөн дахад, килмҗән өгәд, нөкд болҗ йовла.) 56Тедн дунд Магдален хотна Марий, Марий (Яков Йосип ах-дү хойрин экнь) болн Зебедана аваль.


Исусиг оршалһн


57Асхнднь Ариматья хотнас Йосип гидг байн күн ирсмн, тер бас Исусин сурһульч бәәҗ. 58Пилатур ирәд, Йосип Исусин цогцинь сурв. Пилат цогцинь авх зөв өгв. 59Йосип Исусин цогцинь авад, үнтә цаһан эдәр ораһад, 60хад чолунд шин кесн үкәрт оршав. Тер үкәрин амнь ик чолуһар хаачкад, йовҗ одв. 61Магдален хотна Марий болн оңдан Мирьям үкәрин өмн тедүкнд сууҗасмн.


Үкәрин харул


62Маңһдуртнь бемб өдрлә Пилатур ах гелңгүд болн паршмуд ирцхәв.

63– Ах Нойн! «Һурвн өдр давсна хөөн Би үкәрәсн босҗ әмдрхв», – гиҗ Тер худлч келсн билә. Терүнә үгмүд бидн мартсн угавидн, – гиҗ тедн келцхәв.

64– Нөкәдүр күртл үкәринь харулх заквр цергүдт өг, эс гиҗ Терүнә сурһульчнр ирәд, цогцинь хулхалҗ авчкад, «Тер үкәрәсн босв», – гиҗ әмтнд келцхәх. Тер худл урдк худлас дор болх.

65– Эн харулыг автн, йовад үкәриг эврә дурарн хәләтн, – гиҗ Пилат теднд келв.

66Тедн йовад, үкәрин амна чолунд тииз тәвчкәд, харулыг зогсаһад Исусин цогцинь манцхав.


### 28


Исусин әмдрллһн


1Бемб өдр давсна хөөн маңһдуртнь өр цәәхлә Магдален хотна Мирьям, дарук Марий үкәриг хәләхәр йовцхав. 2Генткн ик һазр чичрлһн болв. Бурхна элч теңгрәс бууҗ ирәд өөрдәд, үкәрин чолуһинь цааран түлкәд, деернь суув. 3Терүнә чирәнь цәклсн цәкллһн мет болад, хувцнь цасн мет цаһан бәәҗ. 4Харулчнр икәр әәһәд, сүмснь һарн гив.

5– Бичә әәтн! Кирсд алгдсн Исусиг тадн хәәҗәхинь би меднәв! 6Исус энд уга. Тер үкәрәсн босҗ әмдрв. Энүнә тускар Исус таднд урднь келсн билә. Наартн, хәләтн, Терүнә кевтсн орм эн бәәнә, 7сурһульчнр тал шулуһар йовад: «Исус үкәрәсн босҗ әмдрәд, тер таднас өмн Һалильяд ирх. Тенд тадн Исусиг үзхит», – гиҗ келтн. Келсн үгим соңстн, – гиҗ Бурхна элч күүкд улст келв.

8Тедн адһмтаһар үкәрәс һарад, сүрдҗ әәһәд бәәввчн дегц байрар дүүрәд, үзсән келхәр, сурһульчнр тал гүүлдцхәв. 9Генткн Исус бийнь теднә өмн зогсв.

– Менд бәнт? – гиҗ Тер келв.

Тедн Исус тал өөрдәд, көлднь һаран күргәд сөгдцхәв.

10– Бичә әәтн! Йовтн, Мини ах-дүүнрт Һалилья тал йовтха гиҗ келтн, тедн Намаг тенд үзх, – гиҗ Исус келв.


Харулчнрин келсн үг


11Күүкд улс йовҗ одсн цагт харулын әмтн ах гелңгүд тал йовад, учрсн юмна тускар цугинь келҗ өгв. 12Тедн толһачнрла селвцәд, харулчнрт дала мөңг өгәд келцхәв:

13– Мадн унтсн цагла сурһульчнр сөөһәр ирәд, Исусин цогцинь хулхалҗ авад йовҗ одла гиҗ әмтнд келтн. 14Кемр Римин һардач сурхла, бичә әәтн. Тадн буру угат гиҗ бидн терүнд келхвидн.

15Харулчнр мөңгинь авад, теднә келсәр кецхәв. Тегәд тер зәңг Йудья улс дунд тарв. Ода күртл тер зәңг бәәһәтә.


Ик даалһвр


16Арвн негн сурһульчнр болхла Исусин заасар Һалильяд бәәсн уулур йовцхав. 17Зәрмнь икәр итклго бәәсн бийнь Исусиг үзәд, өвдглҗ сөгдв. 18Исус тедн тал өөрдәд келв:


– Теңгриг болн эн делкәг бәрх

Йосн Мини һарт бәәнә.

19Тер учрар йовад

Делкәд бәәсн келн-әмтн болһниг дуудҗ,

Тедниг Мини сурһульчнр болһтн!

Эцкин, Көвүнә болн Әрүн Сәкүснә нерн деерәс

Тедниг уснд кирслтн!

Нанас соңссн зааврмудыг күцәх

20Тедниг дасхҗ сурһтн!

Лавлҗ тодлҗ автн:

Орчлңгин чилгч күртл,

Би оньдин таднла хамдан.


[2] 6:22 - Нүдн цевр – өгәнч күн.

[3] 6:23 - Нүдн бузр – хатуч күн.

[4] 9:27 - Давидин көвүн гиснь – Давидин тохмта күн.

[5] 10:38 - Кирс – кү цааҗллһна зер-зев.

[6] 12:24 - Баал-Зебүль гидг үг «батхна нойн» гиҗ орчулгдна; эн эрлгин талдан нерн.

[7] 15:21-22 - Давидин Көвүн гисн Давидин тохм.

[8] 16:17-19 - Пётр – эн үг «чолун» гиҗ орчулгдна.

[9] 21:4-5 - Элҗгиг унад орҗ ирснь – эв авч ирснә темдг; мөриг унад орҗ ирсинь – дәәнә темдг.

[10] 23:23 - Бадрашк – мята.

[11] 23:23 - Зорһд – укроп.

[12] 23:23 - Зир – тмин.


## Тәәлвртә толь


АЛВ ЦУГЛУЛДГ КҮН – Римин орн-нутгин көрңгд, Палестинд алв цуглулдг бәәрн цергләч күн. Римин йосна буру номта улсла сән бәәдг цергләчнрт евреймүд дурго бәәҗ, яһад гихлә, тиим бәәдл Заканла ирлцҗәсмн уга. Дәкәд цергләчнр ахлачнрин төлә бәәрн улсас мөңг цуглулҗ авад үлүһинь бийдән үлдәдг бәәҗ.

АПОСТОЛ – Исусин шүүҗ авад дахач болн нөкд кехәр седсн 12 сурһульчнрин негнь. Шин Бооцанд Павелын болн талдан христианмудын тускар бас тиигҗ келгднә. Эн үг элч гиҗ орчулгдна.

АХ ГЕЛҢ – Бурхна Закаһар зуг ах гелң зәрм йослл күцәх зөвтә чигн. Үлгүрнь, эн күн һол сүмин хамгин әрүн орм эзлнә.

АХ ГЕЛҢГҮД – политическ чинртә, ик тоомсрта еврейин гелңгүд. Ах гелңгүдин кесгнь Ик Хургин гешүд бәәҗ. Исусин цагт тедн цугтан гишң нег цөөкн нойн зәәсңгә өрк-бүләс һарсмн чигн.

ӘӘЛДӘЧНР – Бурхна үгиг соңсад, әмтнд терүг күргдг улс. Бурхиг күндлх, Терүнә таал күцәх, өөрхн әмтндән дурлх, хар сана һарһлго бәәх дуудврмуд әәлдәчнр кедг чигн. Еврейин әәлдәчнр бийәрн дамҗад Бурхна келсиг бичҗ авдг бәәҗ. Исусин цагт әәлдәчнрин дегтрмүд, тедн дунд Христос төрхәс урд VIII зун җилд Эшьяна дегтр евреймүдт таасгдг бәәҗ. Христос төрхәс урд IX зун җилд бәәсн Элья, дегтрмүд эс үлдәв чигн, әәлдәчнр дунд йир ик күндтә күүнд тоолгдҗ йовҗ. Бурхиг эс күндлдг хааг тер илткәд, кесг өвәрц юмарн туурҗ йовсмн. Малакья гидг талдан әәлдәчнрин зәңглсәр делкән җирһл уга болхин өмн Элья һазр деер ирх йоста бәәсмн.

ӘРҮН ДЕГТРМҮД – евреймүдин күндлдг бурхн-шаҗна туск дегтрмүд. Эннь Закан, әәлдәчнрин дегтрмүд, Псалмуд болн нань чигн дегтрмүд болҗана.

БААЛЬ-ЗЕБҮЛЬ – еврей келәр эрлгин нерн.

БЕМБӘ ӨДР – еврей улст эн өдр әрүн өдрт тоолгдна. Эн өдриг кевтнь Бурхнд нерәдәд, көдлмш кедго чигн. Тер улсин долан хонгин шин өдр нарн суухла эклнә. Тегәд басң өдр нарн суух кемәс авн бембә өдр нарн суутл цугтан көдлмш кедго бәәҗ. Исусин цаг иртл еврейин Закана багшнр бембә өдрт ямаран көдлмш кеҗ болшгог йилһнә. Бемб өдр евреймүд хурлд хурад мөргүл кеһәд, әрүн дегтр умшдг бәәҗ.

БООЦАН – әмтнә хоорндк зөвшәрлһн, эс гихлә, Бурхн күн хойран хоорндк, эс гихлә, Бурхн баг улсин хойран хоорндк зөвшәрлһн. Бурхн Ноах Абрахам хойрла бооца кев. Хуучн Бооцанд ик зууднь Мошена цагт Бурхна болн Израилин улсин хоорнд болсн зөвшәрлтин тускар келгдҗәнә.

БУРУ НОМТА УЛС – Исусин цагт буру номта улс гиҗ евреймүдиг биш, наадк әмтиг нерәддг бәәҗ. Яһад гихлә, тер цагт зуг евреймүд Бурхна өгсн Зака меддг бәәҗ.

ГЕЛҢГҮД – Ерусалимд бәәх һол сүмд церглҗәх улс. Еврей улсин шаҗар гелңгүдин һол кергнь Бурхнд тәкл тәклһн болҗана. Закаһар тедн Мошена һарлцсн дү көвүн Ахарона хөөт үйнр гелң болх йоста чигн. Гелңгүд 12 багд хувагдна. Баг болһн һол сүмд җилд хойр дәкҗ неҗәһәд долан хонгт көдлдг бәәҗ.

ҺОЛ СҮМ – Ерусалимд бәәх әрүн нертә һол сүм. Евреймүд зуг тенд тәкл тәкдг бәәҗ, дәкәд нәәрин өдрмүдт хурдг бәәҗ. Һол сүм түрүн болҗ евреймүдин хан Соломон маниг төрхәс урд 10-гч зун җилд тосхҗ. Исусин цагт тосгдсн һол сүмиг евреймүдин хан алдр Херод бәрҗ. Тер һол сүмиг бүсләд галерей тосхҗ. Тегәд терүнә эргмдк һазриг тер кесг әңгд хуваҗ. Һол сүмин галерейд олн улс хурдг бәәҗ. Исусин тааһад келсәр, терүг әмдрснә хөөн мана цагт 70-гч җилмүдт һол сүмиг Римин улс хамхлҗ, тер цагас авн тер шинәс босхгдад уга.

ДАВИД – Йуда әәмгә Израилин хамгин туурсн хан. Бурхнд нерәдсн дууна дегтр бичсн автормудин негнь тер бәәҗ. Давид Бурхна таал күцәдг бәәҗ. Бурхн терүгинь өөдән ачлад, терүнә хөөт үйнр мөңкинд Израилин хаад болх гиҗ үгән өгч. Цуг делкәг чикәр һардх күн Давидин хөөт үй болх гиҗ еврей улсин әәлдәчнр тааҗ келҗәсмн.

ДАВИДИН КӨВҮН – Тиигҗ Христосиг нерәддг бәәҗ. Яһад гихлә, евреймүдин иткләр тер Давид хаана хөөт үй болх зөвтә бәәҗ.

ЗАКАН – Библин кезәңк хуучн тавн дегтр. Тер дегтрмүдт делкән үүдәлтин тускар, Бурхна ду соңссн, Терүнә таал күцәҗ йовсн түрүн чик седклтә әмтнә тускар келгдҗәнә. Цааранднь еврей келн улс үүдснә тускар, Бурхн тедниг Египетд ялчнрин көдлмшәс яһҗ сулдһсна болн Палестинад теднд һазр һарһҗ өгснә тускар бичәтә. Дәкәд тер дегтрмүдт кезәнә еврей келн улст Бурхна өгсн зааврмуд бәәнә. Эннь 10 һол зааврмуд, бас олн бәәдлин туск болн авъясмудин туск олн зокалмуд болҗана. Тегәд тер тавн дегтр Закан гидг нертә бәәсмн. Еврей улсин бурхн-шаҗнд Закан хамгин күндтә бәәҗ, терүнд бичәтә зааврмудыг болн зокалмудыг эрк биш күцәх кергтә болдг. Заканд бәәх һол зааврмуд Бурхн Мошеһар дамҗад өгч. Моше евреймүдиг Египетәс авч һарч. Тер учр деерәс тер Закан Мошена Закан гиҗ келгдҗәнә.

ЗАКАНА БАГШНР, НОМ ЦӘӘЛҺӘЧНР – Закаг сәәнәр меддг, терүг әмтнд цәәлһҗ өгдг улс. Эн баахн баг әмтиг Исусин цагт евреймүд икәр күндлдг бәәҗ.

ЗИЛОТМУД – грек келнәс эн үг харч улс гиҗ орчулгдна. Евреймүдин бурхн-шаҗна болн политическ баг улс эврәннь шаҗан буру номта улсин үлмәһәс харсад, Римин йоснас эврә улсан дәәллдәд сулдххар седҗәсмн. Исусин 12 апостолмудын негнь – Шимон Кананья гидгнь тер багд орҗасн чигн болх.

ИК ХУРГ – еврей улсин Ик Хургт шаҗнд өөрхн 70 күн ордг бәәҗ. Тер Хург һанцхн политическ төрмүд хәләх биш, зарһин шиидвр чигн һарһдг бәәҗ. Исусин цагт Ик Хургин шиидвр Римин йосна улс батлхла, тиигәд одҗ чинртәд тоолдг бәәсмн. Римин улс евреймүдин шаҗиг басхар седдго бәәсмн, теднә Ик Хургла сән бәәцхәҗ.

КЕРЧЛҺН – залу күүнә әмнә үзүр керчлһн. Бурхн еврей улс хойран хоорнд кегдсн Бооцанас иштә Синай уул деер залу киистә күн болһн тиим авъяс күцәх зөвтә бәәсмн. Шиңкән һарсн үрнд нәәмдгч өдртнь керчлһ кедг бәәҗ. Исусин цагт тер өдрләнь тиим үрнд нер өгдг бәәсмн.

КИЛНЦТӘ ҖИРҺЛ ҮЛДӘЛҺН – Бурхна өмн эврәннь килнцән медәд, урдк җирһлиннь бәәдлән хайх.

КҮМНИ КӨВҮН – иигҗ Исус бийән мел нерәднә. Энүнә чинрин тускар цугтан тал-талдан келцхәнә. Негдвәр Хуучн Бооцанд әәлдәч Даниэлын дегтрт эн күн теңгрә болҗ һарна. Делкән җирһлин бәәдл чилхлә, Бурхн терүнд әрүн нер, туурмҗ болн йос өгх. Энүгәрн күүнәс һарсн үрн Мошена бәәдлтә. Хойрдвар болхла, еврей келәр терүг күн гиҗ йирдән келнә. Кемр Исус эн үгиг иим учртаһар келдг бәәсмн болхла, тер күн юуһарн чигн әмтнәс йилһрҗәхш, хамгин түрүнд зовлңла харһад зовдгар, үкләрн тиим.

ЛЕВИХН – эн улс гелңгүд эс болв чигн, Бурхиг көгҗмд орулад туурулдг, мал тәкл тәклһнд белддг болн нань чигн көдлмш һол сүмд кедг бәәҗ. Терүнәс нааһар тедн Зака дасад, олн улс дунд багшнр болҗ йовдг бәәҗ. Иим көдлмш зуг Израилин улсин 12 тохма үйнрин нег өвк күн кех зөвтә бәәсмн. Тер күн Левин хөөт үрн болх бәәсмн. Терүнә нерәр левинхн гиҗ келцхәдг болв.

ЛУ – хуучна тууҗин аң. Зәрмдән энүг моһа гиҗ келәд, эрлгин дүртә кенә (Апокал. 12:3 – 13:4; 20:2–3).

МЕДӘТНР – Шин Бооцанд олн зүсн һурвн баг әмтн медәтнр гиҗ нерәдгднә. 1) Сән Зәңгс медәтнр – еврей улсин шаҗна нүүрт йовх әмтн. Теднә зәрмснь Ик Хургин гешүд болҗ йовсмн. 2) Апостолмудын үүлдврин 11–21 бөлгүдт медәтнр – христианмудын чонҗин цергләчнр. Тедн чонҗин көдлмш һардҗах улс. 3) Апокалипсис гидг дегтрт медәтнр – Бурхна зарһд орлцҗах 24 көгшәс.

МАЦГ БӘРХ – Бурхн шаҗна керг күцәхин төлә цаг зуур хот эдлдго чигн.

ПАРШМУД – Исусин цагт евреймүд дунд бәәсн шаҗна заллт бәәҗ. Тедниг әмтн тевчдг бәәҗ. Эврән бурхн-шаҗна үлмәд бәәсәрн ик сана зүүдг, йир дигтә-тагта улс чигн.

ПЕСАХ – Еврей улсин хамгин чинртә нәр. Мошена һардврар Египетин ялчас сулдсн евреймүд санлан кеҗ нәәрлдг бәәҗ. Энүг җил болһн апрель сарла кенә. Песах өдр нәәрин хот кехәр хурһ шишлң алдг бәәҗ.

ПСАЛМУД – грек келәр дуд гиҗ орчулгдна. Иим нерәдлтәһәр Хуучна Бооцанд евреймүдин бурхн-шаҗна 150 дуд барлгдҗ. Эдн шишлң дегтрт орҗ. Кесг дуунд үкләс аврсн Бурхнд ханлт өрггдҗәнә, талдан дуунд Терүнә күчн болн дурн үзүлгдҗәнә, эс гихлә дөң сурсн зальврлһн чигн бәәнә.

РАЙ (БУРХНА САД) – Хуучн Бооцана цагт болхла, өңгрснә хөөн чик седклтә күүнә сүмсн Христосиг ирәд теднә төлә үкхиг тенд күләдг бәәрн.

СУРҺУЛЬЧ – Шин Бооцанд Кирсләч Йохана болн Христосин дахч йовх, теднә ном сурчах улс сурһульчнр гиҗ нерәдгдҗәнә.

ТАМ – Шин Бооцанд эн үгиг грек келнәс орчулхла, үкснә хөөн күүнә тустг орм болҗана.

ТӘВДГЧ ӨДР ГИДГ НӘР – Буудя цуглулдг цага нәәриг евреймүд тәвдгч өдр гиҗ нерәднә. Тер нәәриг Песахин хөөн тәвдгч өдрлә кедг бәәҗ.

ТӘКЛ ТӘКДГ ОРМ – Закаһар заагдсн евреймүдин тәкл тәкдг орм. Исусин цагт һол сүмин хашад бәәх тәкл тәкдг ормд сетрә мал алдг бәәҗ.

ТОС ТҮРКХ – олив модна тос толһа деер буһшас ивтрәх. Терүгәрн кү күндлҗәхән медүлҗәнә, эс гихлә, дааврта көдлмшт шиидҗәнә. Хаадудыг ширә деер сулһхла, әмтн теднә толһад тос түркдг бәәҗ, тегәд тедниг тос түркүлсн гиҗ нерәддг бәәҗ. Бурхна шүүҗ авад Аврач болн Деед Эзн болтха гиҗ шиидсн күүнә нерн Христос, грек келәр болхла – «тос түркүлсн».

ХАР СӘКҮСН – әмтнд хорлтан күргдг сәкүсн. Эннь эрлгин элч болн цергләч болҗана.

ХРИСТОС – (еврей келәр Мешиях. Эн үг «тос түркүлсн», эс гихлә, «Бурхна шүүҗ авсн» күн болҗана). Бурхна илгәсн күн. Закан болн әәлдәчнр гидг дегтрмүдт Терүнә ирхин тускар урдаснь медәд келгдҗәсмн. Исусин цагт евреймүд Христосиг ирхиг күләҗәсмн. Тер тедниг Римин йоснас сулдхад, Бурхна орн-нутг бүтәх гиҗ иткҗәлә.

ХУРЛ – бемб өдр болһн евреймүд хурлд цуглрад әрүн дегтрмүд умшад, мөргцхәнә. Исусин цагт евреймүдин бәәсн балһсн болһнд хурлмуд бәәҗ. Тедн хурхларн кен чигн күн әрүн дегтрәс тасрха умшад, дәкәд терүгән цәәлһәд өгх, эс гихлә, сурһдг бәәҗ.

ЦАДУКМ – Исусин цагт евреймүд дунд бәәсн бурхн-шаҗна зөвәр тоомсрта заллт. Кесг цадукмуд Ик Хургин гешүд бәәҗ, тедн дунд ах гелңгүд чигн йовҗ. Тедн паршмудла әдл Зака эвдлго күцәдг бәәҗ. Болв паршмудас йилһрҗ цадукмуд талдан әрүн дегтрмүд, әәлдәчин дегтрмүд күндлдго бәәҗ. Үксн күн әмдрхиг тедн иткҗәсмн уга. Яһад гихлә, терүнә тускар Заканд мел келгдҗәхш.

ЭРЛГ – Бурхна дәәсн, Терүнә өмнәс сөрдг му йорта элч.

ИСКӘЛГО БОЛҺСН ҺУЙРИН НӘР – Песахин хөөн долан хонгтан кедг нәр. Эн нәәрин өдрмүдт давсн угаһар, исклго болһсн нимгн һуйр иддг бәәҗ.

ЯСАТА КҮН – күүкд кү бичә медтхә гиһәд ясгдсн залу күн. Кезәнә тиим улс хаана бәәшңд көдлдг чинртә әмтн бәәҗ. Тегәд эс ясгдв чигн, тиим көдлмштә күүг тер үгәр нерәддг бәәҗ.

Орс Синодалин Орчуллһн болн Нестле-Аланд гиҗ нерәддг экн бичг хойрин хоорндк йилһвр


Матьясин бичсн Сән Зәңг


— Мат. 5:22 — Зуг Би таднд келҗәнәв, ахдан хара зөңдән уурлсн күн зарһд тусхмн.

Мат. 5:44 — Би болхла таднд иигҗ келҗәнәв: өшәтндән дурта болтн, тадниг харасн әмтиг йөрәтн, таднд дурго әмтнд сә кетн, тадниг өөлүлдг болн көөдг әмтнә төлә зальвртн.

Мат. 6:13 — Яһад гихлә, Тана йосн, күчн болн туурмҗ мөнкиндән. Тиигтхә.

Мат. 8:28 — Гергесин гидг орн-нутгур

Мат. 11:19 — Зуг Бурхна цецн ухан терүнә үрдүдәрнь цевргднә.

Мат. 15:39 — Магдалена һазрт

Мат. 17:21 — Хар сәкүсдиг мацг бәрәд зальврҗ көөдмн.

Мат. 18:11 — Яһад гихлә, Күмни Көвүн геедрсн юмиг хәәҗ олад аврхар ирсмн.

Мат. 19:9 — Би болхла, таднд келҗәнәв: күүнә залута дерән эс негдүлсн авальтаһан салад, талдан герг авсн залу күн күүнә авальта дерән негдүлнә. Залутаһан салсн гергиг буулһҗ авсн күн хууль-йосар кеҗәнә, – гиҗ Исус келв.

Мат. 20:16 — Дуудгдснь олн, шүүҗ авгдснь цөн.

Мат. 23:14 — Ном цәәлһәчнр болн паршмуд басл зовлңган эдлхит! Белвсн күүкд улсин гер-малынь идәд бәәҗ, күүнә чирә хәләлдәд кесгтән зальврдг төләд тадн хойр чирәтнр болҗанат. Энүнәс көлтә тадн ик зарһла харһхит.


Маркин бичсн Сән Зәңг


Марк. 3:29 — Зуг тер күн мөңк зарһла харһх.

Марк. 5:1 — Гадарин гидг нертә һазрур

Марк. 6:1 — Үнн гиҗ келҗәнәв: Зарһин өдрт тер балһснд Содом болн Гомора гидг балһсдас даву кучр болх.

Марк. 6:20 — Херод терүг соңсад дала юм кев, болв бахмҗтаһар соңсдг билә.

Марк. 9:29 — Тиим хар сәкүсдиг мацг бәрәд зальврҗ эс көөхлә, талданар көөҗ болшго.

Марк. 9:44,46 — Тенд тедниг иддг хорхань үкхш, һалнь унтрхш.

Марк. 9:49 — Ямаранчн тәкл давсар давслгдх.

Марк. 10:24 — Байн зөөрт нәәлдг күүнд Бурхна орн-нутгт орхднь ямаран күчр.

Марк. 11:26 — Кемр тадн күүнә геминь эс тәвхлә, тана теңгрин Эцктн бас тана килнцитн тәвшго.

Марк. 15:28 — Өшәтә улсин тоод орсмн гисн Бурхна Бичгин үгнь күцгдв.


Лукан бичсн Сән Зәңг


Лук. 6:1 — Песахин хойр өдрт, түрүн бемб өдр Исус цаһан буудя тәрсн һазрин өөгүр йовҗ, сурһульчнрнь цаһан буудян толһас таслҗ авад һарарн үүлҗ идцхәв.

Лук. 10:1 — Энүнә хөөн Исус дәкәд далн сурһульчнриг шүүҗ авад, хошадар Бийәсн өмн илгәв.

Лук. 17:36 — Хойр күн кеер бәәх: негнь авгдх, дарукнь үлдәгдх.

Лук. 23:17 — Байрин өдрин төлә тер нег күүг түүрмәс сулдхх кергтә бәәдг санҗ.


Йохана бичсн Сән Зәңг


Иох. 5:4 — Яһад гихлә, Деед Эзнә элч цаг цагтан өөдм һазрт бууҗ ирәд усинь көндрәдг бәәҗ, болв усн көндрдг цагт уснд орсн күн ямаран гемд эзлдвч эдгддг бәәҗ.

Иох. 9:8 — Хам-хоша бәәсн әмтн, терүг сохр болсинь үзсн әмтн сурцхав.


Апостолмудын йовдлмуд


Деян. 8:37 — Пилип болхла терүнд келв: «Кемр үнн седкләрн иткҗәхлә кеҗ болҗана». Тер хәрүднь: «Исус Христос Бурхна Көвүн болдгт иткҗәнәв», – гив.

Деян. 12:25 — Бар-Наба Шаул хойр Ерусалимд даалһвран күцәчкәд, Антиох тал хәрү ирв.

Деян. 15:20 — Теднд бичг бичх зөвтәвидн. Бичгтән тедниг шүтәдүдт нерәдсн хотас бичә идтн, боогдад үксн малын мах, цус бичә амстн, учрх хууляс бийән саглтн, бийдән кех седдго юмиг әмтнд бичә кетхә гиһәд бичхмн.

Деян. 15:34 — Зуг Силаг тенд үлдәх кергтә гиҗ шиидцхәв. (Йуда болхла Ерусалимд хәрҗ ирв.)

Деян. 24:7 — Зуг Лисий гидг миңһн цергин ахлач ик күчәрн терүг мана һазрас булаҗ авад чам тал илгәв.

Деян. 28:29 — Терүг тиигҗ келхлә, Йудья улс хоорндан ик зүтклдәд һарад йовҗ одцхав.


Христост иткдг Римин улст илгәсн бичг


Рим. 8:1 — Тегәд килнцтә седвәрн биш Сәкүсәрн Христос Исусла негдҗ бәәдг улсиг ямаранчн гемшәх юмн уга.

Рим. 11:6 — Кемр керг-үүләрн болхла, тер хәәрлт биш. Эс тиигхлә, керг керг болҗ бәәхш.

Рим. 14:6 — Кемр күн өдрмүд эс йилһхлә, Деед Эзнә төлә йилһхш.


Христост иткдг Көринтин улст илгәсн негдгч бичг


1Кор. 3:4 — «Би Аполынв» гиҗ келхләрн, тадн килнцтә седвәрәр бәәдг улсла әдл болҗахшвт?


Христост иткдг Калосин улст илгәсн бичг


Кол. 4:15 — Нумпанад, терүнә герт цуглрдг хурлд нанас менд келтн.


Евреймүдт илгәсн бичг


Евр. 9:11 — Болв ирх сәәһин ах гелң болҗ Христос ирсмн.


Йохана бичсн негдгч бичг


1Иох. 5:7-8 — Яһад гихлә, һурвн герч теңгрт бәәнә: Эцк, Үг болн Әрүн Сәкүсн. Эн һурвн нег юмна тускар герчлҗәнә. Һурвн герч һазр деер бәәнә: Сәкүсн, усн болн цусн.


Йудан бичсн бичг


Иуд. 23 — Наадксинь һалас һаргҗ әәлһҗ авртн, зуг әәлһәд иләр келтн.


Апокалипсис


Отк. 20:14 — Эн хойрдгч үкл мөн.

Отк. 22:14 — Терүнә зааврмуд күцәснь буйн кишгтә.

һазрин Зургуд — Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн


Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн


Христосин цагин Рим орн-нутг


Исус Христосин цагин Пелестин


Исус Христосин цагин Ерусалим


Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура

Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын түрүңк миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын хойрдгч миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын Һурвдгч миссионерск зуульчллҺн

Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн — Апостол Павелын дөрвдгч миссионерск зуульчллҺн

Христосин цагин Рим орн-нутг — Христосин цагин Рим орн-нутг

Исус Христосин цагин Пелестин — Исус Христосин цагин Пелестин

Исус Христосин цагин Ерусалим — Исус Христосин цагин Ерусалим

Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура — Исус Христосин цагин Ерусалимин Һол сүмин зура

[1]

2:11 - Мирр – каңкнсн үнртә салм.

[13]

23:35 - Абель түрүңк алгдсн күн, Зехарья сүүлңк алгдсн күн. Цуг эн Хуучн Бооцанд бичәтә.